دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

جنگ و شهادت‌طلبی به مثابه روش اصلی: تحلیلی کلامی-روایی از چرایی قیام سیدالشهدا (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
در این مقاله قصد بر آن است که برای ارائۀ توضیحی معقول و موجه از چگونگی و چرایی قیام سیدالشهدا (ع)، با استفاده از روش استنتاج بهترین توضیح (IBE)، نظریه‌ای به شکل زیر صورت‌بندی و از آن دفاع ‌شود: سیدالشهدا (ع)، از همان آغازِ حرکت خود و با بصیرت کامل و آگاهانه و مختارانه، جنگ و شهادت‌طلبی را نه به عنوان هدف، بلکه به مثابه روش اصلی، برای رسیدن به اهداف خود انتخاب کرد و سایر روش‌ها چون تشکیل حکومت، مذاکره و صلح را به عنوان روش‌های فرعی، در خدمتِ این روش اصلی به کار گرفت. ساختار مقاله از این قرار است: در قسمت اول، پس از توضیح IBE، و با تفکیک هدف از روش در قیام سیدالشهدا (ع) و توضیح چگونگی و ضرورت چرایی این تفکیک، مهم‌ترین نظریه‌های رقیب در تبیین قیام سیدالشهدا (ع) صورت‌بندی می‌شوند. سپس، با ارائۀ چند شاهد کلامی و حدیثی، نشان خواهیم داد که نظریۀ برگزیده، در قیاس با نظریه‌های رقیب، بهترین نظریۀ تبیین‌گر است و از جمله می‌تواند توضیحی کلامی و معقول از اختلاف دیدگاه دو امام معصوم ارائه دهد. از این رو، باور به صدق نظریۀ برگزیده، در قیاس با نظریه‌های رقیب، موجه و معقول است. در ادامۀ مقاله نیز پس از ارائۀ توجیهی کلامی برای این ادعا که چرا از میان روش‌ها، جنگ و شهادت‌طلبی مؤثرترین و کارآمدترین بودند، سه موضوع مهم، یعنی، جواز شرعی روش امام (ع)، جواز اخلاقی روش امام (ع)، و جواز تقلید از روش امام (ع) را از منظری بیشتر کلامی، بحث خواهیم کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

War and Martyrdom as the Main Method: a new Analysis of the Reason for the Uprising of Imam Hossein (peace be upon him)

نویسنده English

Mir Saeid Moosavi Karimi
Associate Professor, Department of Philosophy, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

in this paper, by using the method of IBE, a theory as follows is proposed which can explain rationally and justifiably the method that Imam al-Huseyn (AS) chose for his movement: Imam Huseyn (AS) from the beginning of his movement chose to participate in war and seek martyrdom consciously and voluntarily as the major mean to reach his aim and used other means such as trying for government formation, negotiation with his enemies, and peacekeeping as the minor means to facilitate the major one. The paper is organized as follows: in the first part, after explaining IBE briefly, and making a necessary distinction between two notions of method and purpose, the most common and important rival theories explaining Imam al-Huseyn’s (AS) uprising will be introduced. Then, by introducing some theological and Hadith evidence, it will be shown that the suggested theory, compared to its rivals, is the best explanatory one. Moreover, the theory can produce a theological and rational explanation for a disagreement between two infallible Imams. Hence, belief in the truth of the suggested theory is rational and justified. In the final section, from a theological point of view, we will discuss four related subjects: why Imam al-Huseyn’s (AS) chosen method was the most effective and efficient; the legality of Imam’s method; the morality of Imam’s method; and whether people are religiously permitted to follow Imams’ method.

کلیدواژه‌ها English

IBE
Imam al-Huseyn (AS)
Uprising
Seeking Martyrdom
Hadith
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
قرآن.
نهج‌البلاغه.
ابن‌اثیر، على‌بن‌محمد. الکامل فی‌التاریخ. جلد 3، بیروت: دار صادر، 1399ق.
ابن‌اعثم‌کوفی، احمد. کتاب الفتوح. تحقیق علی شیری. جلد 4و5. بیروت: دارالأضواء، 1411ق.
ابن‌حجر، شهاب‌الدین. الصواعق المحرقة. منصوره: مکتبه فیاض، 1429ق.
ابن‌سعد، محمدبن‌ سعد. ترجمه الامام‌الحسین و مقتله علیه‌السلام من کتاب الطبقات‌ الکبیر. المحقق: السیّدعبدالعزیز الطباطبائی. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع) لإحیاء التراث، 1416ق.
ابن‌سینا، الشفا: الهیات. قم: منشورات مکتبه آیت‌الله‌العظمی المرعشی‌النجفی، 1404ق.
ابن‌شهرآشوب. مناقب آل أبی‌طالب. جلد 2و4. محقق: محمدحسین آشتیانی و هاشم رسولی. قم: علامه، 1379ق.‌
ابن‌عساکر، علی‌بن‌حسن. ترجمة ریحانة رسول‌الله (ص) الامام‌الحسین (ع) من تاریخ مدینة دمشق. قم: مجمع إحیاء الثقافة الاسلامیة، 1414ق.
ابن‌عساکر، علی‌بن‌حسن. تاریخ مدینة دمشق. جلد 13و14. بیروت‏: دارالفکر، 1415ق.
ابن‌قولویه، جعفربن‌محمد. کامل الزیارات.‌جلد 1. محقق/مصحح: عبدالحسین‌امینى. نجف اشرف‌: دارالمرتضویة، 1356.
ابن‌کثیر.  البدایة والنهایة. جلد 8. محقق: علی شیری. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1988.
ابومخنف‌، لوط‌بن‌یحیی. وقعة الطفّ. محقق/مصحح: محمدهادی یوسفی‌غـروی. قـم: جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیه قم، 1417ق.
الإربلی، ابوالحسن علی‌بن‌عیسی. کشف الغمة فی معرفة الأئمة، جلد 1. قم: الشریف‌الرضی‌، 1379.
اسفندیاری، محمد. عاشوراشناسی. تهران: نشر نی، 1398.
اشتهاردی، علی‌پناه. هفت ساله چرا صدا درآورد؟. قم: چاپخانه علمیه، 1391ق.
اعتمادالاسلامی‌بختیاری، محمدمهدی. «واکاویِ توجیهِ معرفت‌شناختیِ استنتاجِ بهترین تبیین»، پایان‌نامه دکتری، اساتید راهنما: میرسعید موسوی‌کریمی و ابراهیم آزادگان. تهران: دانشگاه صنعتی شریف، دانشکده فلسفه علم، 1395.
البحرانی، سیدهاشم. البرهان فی تفسیر القرآن. جلد 5. قم: مؤسسة البعثة، 1415ق.
بَلاذُری، أحمدبن‌یحیى. جمل من أنساب الأشراف. جلد 3و 5. تحقیق: سهیل زکار و ریاض الزرکلی. بیروت: دارالفکر، 1417ق.
حلی‌(علامه)، علی‌بن‌مطهر. کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1399ق.
حلی‌(علامه)، علی‌بن‌مطهر. الباب الحادى عشر مع شرحیه النافع یوم الحشر و مفتاح الباب. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل، شعبه تهران، 1365.
حمیرى، عبدالله‌بن‌جعفر. ‌قرب الإسناد (ط- الحدیثة). قم: مؤسسه آل‌البیت (ع)، 1413ق.
خمینی (امام)، روح‌الله. ولایت فقیه: حکومت اسلامی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378.
خوارزمی، موفق‌بن‌احمد. مقتل الحسین، جلد 1. تحقیق محمد سماوی. قم: انوار الهدی، 1381.
دینوری، ابوحنیفه احمدبن‌داود. الأخبار الطوال، محقق: محمدعبدالمنعم‌عامر. قم: منشورات الشریف الرضی، 1373.
ذهبی، شمس‌الدین. تاریخ الإسلام و وفیات المشاهیر والأعلام. جلد 5 و 8. المحقق: عمرعبدالسلام التدمری. بیروت: دارالکتاب العربی، 1413ق.
سیدابن‌طاووس. أللُّهوف عَلى قَتْلَى الطُّفوف. تهران: انتشارات اسوه، 1380.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین. تنزیه الانبیاء. بیروت: دارالاضواء، 1409ق.
سیدمرتضی، علی‌بن‌الحسین. الذخیره فی علم الکلام. محقق: سیداحمد حسینی. قم: مؤسسه نشر اسلامی، 1411ق.
شیخ‌طوسی، محمدبن‌حسن. تلخیص الشافی. جلد 4. مصحح: حسین بحرالعلوم. قم: محبین، 1382.
صافی‌گلپایگانی، لطف‌اللّه. حسین‌علیهالسلام: شهید آگاه و رهبر نجاتبخش اسلام. مشهد: مؤسسه نشر و تبلیغ، 1366.
صالحی‌نجف‌آبادی، نعمت‌الله. نگاهی به حماسه حسینی استادمطهری. تهران: انتشارات کویر، 1384.
صالحی‌‌نجف‌آبادی، نعمت‌الله. شهید جاوید. چاپ هجدهم. تهران: انتشارات امید فردا، 1387.
طبرسی، احمدبن‌علی. الاحتجاج. جلد 1. محقق: محمدباقر خرسان. مشهد: نشر مرتضی، 1403ق.
طبری، محمدبن‌جریر. تاریخ الرسل و الملوک. جلد 5. قاهره: دارالمعارف، 1967. قابل دسترسی در:
 https://archive.org/details/Tarikh_Tabari/trm05/mode/2up
طبری، محب‌الدین. الریاض النضرة فی مناقب العشرة. جلد 3. بیروت: دارالکتب العلمیة‌، 1424ق.
طبرى‌، محب‌الدین. ذخائر العقبى فی مناقب ذوی القربى (ع). جلد 1. قم‌: مؤسسه دارالکتاب الإسلامى، 1428ق.‌
فنایی، ابوالقاسم. افسون گل سرخ. تهران: نگاه معاصر، 1400.
مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار. جلد 29 و 44. بیروت: مؤسسة الوفاء، 1403ق.
محمودی، محمدباقر. نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه. جلد 3. نجف اشرف: مؤسسه النعمان، 1968.
مطهری، مرتضی. حماسۀ حسینی. جلد 3. قم: انتشارات صدرا، 1365.
مطهری، مرتضی. حماسۀ حسینی. جلد 2. قم: انتشارات صدرا، 1376.
مطهری، مرتضی. امامت و رهبری. قم: انتشارات صدرا، 1392.
مفید، محمدبن النعمان. الارشاد فی معرفه حجج‌الله علی العباد. جلد 1و2. قم: مؤسسه آل‌البیت لاحیاءالتراث، 1416ق.
موسوی‌کریمی، میرسعید. درآمدی بر فلسفۀ زبان و زبان دین. قم: انتشارات دانشگاه مفید، 1400.
موسوی‌کریمی، میرسعید. "نظریه‌ای دربارۀ جنگ و شهادت‌طلبی به مثابه روش اصلی در قیام سیدالشهدا(ع): بررسی و ارزیابی شواهد تاریخی موافق"، پژوهش‌های تاریخی - دانشگاه اصفهان، در دست انتشار، (1402).
موسوی‌کریمی، میرسعید، و سیدمحمدمهدی اعتمادالاسلامی. «ارتباط مزیت‌های تبیین‌گر با یکدیگر و محدودیت ایراد هانگرفورد»، ذهن 16،  شمارۀ 63 (پاییز 1394): 131-164.
موسوی‌کریمی، میرسعید، و سیدمحمدمهدی اعتمادالاسلامی. «استنتاج بهترین تبیین و ایراد گروه بد»، هستی و شناخت 2، شمارۀ 2 (1394): 111-131.
موسوی‌کریمی، میرسعید، و سیدمحمدمهدی اعتمادالاسلامی. «واکاویِ ملاک‌های احتمالاتی در استنتاج بهترین تبیین»، دوفصلنامه منطق‌پژوهی 8، شمارۀ 2، شماره پیاپی 16 (پاییز و زمستان 1396): 25-48.
موسوی‌کریمی، میرسعید، و سیدمحمدمهدی اعتمادالاسلامی. «ناتوانیِ احتمال‌گرایی در پاسخ به ایراد وُلتِر»، روش‌شناسی علوم انسانی 25، شمارۀ 98 (بهار 1398): 13-150.
 
 
ب- منابع لاتین:
Alexander, Larry, and Michael Moore. “Deontological Ethics”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2021 Edition): edited by Edward N. Zalta. Available at: https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/ethics-deontological/
Douven, Igor. “Testing Inference to the Best Explanation”, Synthese 130 (2002): 355–377.
Douven, Igor. “Abduction”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (2017): edited by Edward N. Zalta. available at: https://plato.stanford.edu/archives/sum2017/entries/abduction/>.
Frances, Bryan, and Jonathan Matheson “Disagreement”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, (2019): edited by Edward N. Zalta. Available at: https://plato.stanford.edu/archives/win2019/entries/disagreement/
Harman, Gilbert. “The Inference to the Best Explanation”, Philosophical Review 74 (1965): 88–95.
Hart, Michael. The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History. New York: Carol Publishing Group, (1993[1978]).
Hasan, Ali, and Richard Fumerton. “Knowledge by Acquaintance vs. Description”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, (2020): edited by Edward N. Zalta. Available at: https://plato.stanford.edu/archives/spr2020/entries/knowledge-acquaindescrip.
Hepburn, Brian, and Hanne Andersen “Scientific Method”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, (2021): edited by Edward N. Zalta. Available at: https://plato.stanford.edu/archives/sum2021/entries/scientific-method/
Hursthouse, Rosalind, and Glen Pettigrove. “Virtue Ethics”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (winter 2018 Edition): edited by Edward N. Zalta, available at: https://plato.stanford.edu/archives/win2018/entries/ethics-virtue/.
Josephson, John R, and Susan G Josephson. (Eds.) Abductive Inference: Computation, Philosophy, Technology. Cambridge: CUP, 2003.
Kuipers, T.A.F. “Naive and Refined Truth Approximation”, Synthese 93 (1992): 299–341.
Ladyman, James. “Would’t It Be Lovely: Explanation and Scientific Realism”, Metascience 14 (2005): 331–361.
Lipton, Peter. Inference to the Best Explanation (2nd ed.). London: Routledge, 2004.
Lycan, William.G. Judgement and Justification. Cambridge: CUP, 1988.
Psillos, Stathis. “Simply the Best: A Case for Abduction”, Edited by A.C. Kakas & F. Sadri, Computational Logic: Logic Programming and Beyond, Berlin-Heidelberg: Springer, Lecture Notes in Computer Science 2408 (2002): 605–625.
Sinnott-Armstrong, Walter. “Consequentialism”, The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2021 Edition): edited by Edward N. Zalta. forthcoming. Available at: https://plato.stanford.edu/archives/fall2021/entries/consequentialism/
Schupbach, J.N. “Is the Bad Lot Objection Just Misguided?”, Erkenntnis 79 (2014): 55-64.
Van Fraassen, B.C. Laws and Symmetry. New York: OUP, 1989.
Walker, David. “A Kuhnian Defense of Inference to the Best Explanation”, Studies in History and Philosophy of Science 43 (2012): 64-73.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.