دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

نواندیشی دینی در کلام اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دانشکده شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
نواندیشی دینی که از جدی‌ترین و درعین‌حال، چالش‌برانگیزترین دغدغه‌های دانشی‌مردانِ حوزه‌ی علوم دینی در روزگار جدید است، در عرصه‌های مختلفِ علوم دینی، قابل تطبیق و شایسته‌ی تحقیق است، ازجمله، در رشته‌ی کلام اسلامی که گاه از آن به کلام جدید، تعبیر می‌شود. این نوشتار ضمن تدقیق در مفهوم نواندیشی دینی و فرق آن با روشنفکری یا روشنفکری دینی، می‌کوشد تا پس از مرور اجمالی بر جریان‌های فکریِ اسلامیِ معطوف به عقائد دینی، شاخصه‌های نواندیشی دینی در زمینه‌ی کلام اسلامی را بشناسد و برشمرد، ازجمله‌، اینکه این رویکرد جدید در شیعه، در امتداد کلام عقلیِ شیعه از بغداد تا حله است، با افزوده‌ی گشودگی در برابر تحولات جدید و فلسفه‌های معاصر و اهتمام به عرصه‌های نوین تحقیقات کلامی، مثل کلام سیاسی یا کلام اجتماعی، در عین صیانت از مرزهای قطعیِ دین و بر پایه‌ی عقلگرایی اعتدالی (نه قرینه‌‌گرایی و عقلگرایی حداکثری).
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Religious Rethinking (Intellectual Thoughts) in the Field of Kalam (Islamic Theology)

نویسنده English

Hamid Reza Shariatmadari
Associate Professor, Faculty of Shiite Studies, University of Religions and Religions, Qom, Iran.
چکیده English

Religous rethinking is one of the most applied terms in recent decades in Iran. Alongside this term, there are other different terms which are used less or more in the similar meaning: religious intellectualism, religious revival, religious reforming. The revival thinking doesn't mean necessarily new thinking or modernism, as well as religious reformation which is related more to the religious new thinking, but we can distinguish between this recent term and the other similar terms. Religious new thinking is different even from the religious intellectualism in that the recent one based on the priority of reason and modernism, and, based on the necessity of being religious, tries to adopt religion to the modern affairs, but the religious rethinking begins with the authenticity of religious texts and tries to make their rules understood and accepted by the modern reason. Based on different areas of the religious rethinking,this article after the explanation of this attitude, tries to recognize the characteristics of this approach in the field of Islamic theology.

کلیدواژه‌ها English

religious rethinking
religious revival
religious reformation
modern Kalam (Islamic theology)
the study of religious tendencies
rational theology of Baghdad
rational-philosophical theology of Hella
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
 نهج البلاغه.
ابن‌تیمیه، تقی الدین.  الفتوی الحمویة الکبری. تحقیق حمد بن عبدالمحسن تویجری. ریاض: دارالصمیعی، 2004م.
ابن‌ندیم، ابوالفرج محمد بن اسحاق.  الفهرست. تحقیق ابراهیم رمضان. چاپ دوم، بیروت: دارالمعرفه، 1997م.
اقبال لاهوری، محمد.  احیای فکر دینی. ترجمه احمد آرام. تهران: مؤسسه فرهنگی منطقه‌ای، 1346ش.
آمدی، سیف‌الدین.  أبکار الأفکار. قاهره:‌ دارالکتب، 1422ق.
پترسون، مایکل، ویلیام هاسکر، بروس رایشنباخ، و دیوید بازینجر. عقل و اعتقاد دینی. ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی. چاپ چهارم. تهران: طرح نو، 1383ش.
الرفاعی، عبدالجبار. علم الکلام الجدید.  بغداد: مرکز دراسات فلسفة الدین، 2016م.
صبحی، احمد محمود.  فی علم الکلام: الأشاعره. قاهره: دار النهضة العربیة، 1985.
صدوق، ابوجعفر محمدبن علی. التوحید. تصحیح هاشم حسینی. قم: انتشارات جامعه مدرسین، 1398ش.
العسکری، ابوهلال.  الأوائل. طنطا: دارالبشیر، 1408ق.
العقیلی، ابوجعفر محمد بن عمرو.  الضعفاء الکبیر. بیروت: دار المکتبة العلمیة، 1984م.
العکبری، ابن بطة.  الإبانة عن شریعة الفرقة الناجیة. تحقیق رضا بن نعمان، عثمان عبدالله آدم الإثیوبی، یوسف بن عبدالله بن یوسف الوابل، حمد بن عبدالمحسن التویجری. دارالرایة، ریاض، 1994م.
فارابی، ابونصر محمد بن محمد بن طرخان.  احصاء العلوم. تحقیق عثمان محمد امین. قاهره: مطبعة السعادة، 1931م.
الفیومی، محمدابراهیم.  المعتزلة: تکوین العقل العربی. قاهره: دارالفکر العربی للطباعة و النشر، 2004م.
الکرجی، ابوطاهر، احمدبن الحسن.  الاعتقاد القادری. تحقیق عبدالعزیز بن محمد آل عبد اللطیف. مکه: جامعة أم القری، 1427ق.
الکلینی، ابوجعفر. الکافی. قم: دارالحدیث، 1387ش.
گروهی از نویسندگان (زیر نظر شیخ علوی السقاف).  الموسوعة العقدیة. ] بی‌جا [موقع الدرر السنیة، 1433ق.
ماتریدی، ابومنصور. شرح الفقه الاکبر. مندرج در الرسائل السبعة فی العقائد. تحقیق عبدالله بن ابراهیم انصاری. قاهره: دارالبصائر، 2009م.
مجلسی، محمدباقر. بحارالانوار. چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الوفاء، 1403ق.
مکدرموت، مارتین.  اندیشه‌های کلامی شیخ مفید. ترجمه احمد آرام. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1372ش.
ملکیان، مصطفی. دین، معنویت و روشنفکری دینی. تهران: نشر پایان، 1395ش.
نعمانی، شبلی. تاریخ علم کلام. ترجمه سید محمدتقی فخر داعی گیلانی. تهران: اساطیر، 1386.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.