دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

بررسی تحلیلی مدل های چند معنایی در خوانش هرمنوتیکی قرآن؛ مطالعه موردی روایات تفسیری اهل بیت (ع) ذیل آیات جزء اول قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس ، تهران، ایران.
چکیده
یکی از اساسی‌ترین ایرادات وارد بر روایات تفسیری امامیه، مخالفت مضمون این روایات با ضوابط و معیارهای حاکم بر حوزه‌ی تفسیر است. اشکالی که خواننده را یا به انکار روایات مزبور می‌کشاند و یا تعبداً به قبول تفسیری غیر ضابطه‌مند سوق می‌دهد. حال آنکه تفکیک دقیق میان حوزه‌های مختلف زبانی آیات از قبیل تفسیری یا تأویلی و ظاهری یا باطنی و نیز توجه به جایگاه اهل بیت (ع) به مثابه‌ی تعلیم‌دهندگان روش تفسیر و تأویل، امکان تحصیل معیارهای ضابطه‌مندی این روایات را ممکن می‌سازد. بر همین اساس، این جستار با روش توصیفی- تحلیلی و با تمرکز بر روایات دارای مضامین بطنی و تأویلی روایات تفسیری اهل بیت (ع) ذیل آیات جزء اول قرآن، و با هدف دستیابی به مدل های به کار رفته در خوانش تاویلی اهل بیت (ع) به ارائه مدل هایی در خصوص ضابطه‌مندی چند معنایی این روایات پرداخته است و به شش معیار و مدل دست یافته است. این مدل ها عبارت اند از: تحلیل لوازم معنا، تبیین مصادیق، تشکیکی دانستن مفاهیم قرآنی، اصل وساطت و مظهریت، الغای خصوصیت و تنقیح مناط عقلی و تطابق میان سه کتاب تکوین، تدوین و نفس.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analytical investigation of polysemantic models in the hermeneutic reading of the Qur'an; A case study of the explanatory traditions of Ahl al-Bayt under the verses of the first part of the Qur'an

نویسندگان English

Kavous RouhiBarandagh 1
mahdi pichan 2
1 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 PhD student of Quranic and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

One of the most fundamental objections to Imamieh interpretive narrations is the opposition of the content of these narrations to the rules and criteria governing the field of interpretation. Forms that either lead the reader to deny these narrations or to lead him to accept an unregulated interpretation. However, the exact distinction between different linguistic areas of verses such as Interpretive or ventricular and outward or inward, as well as paying attention to the position of the Imams (as) as instructors of the method of Interpretive and ventricular, the possibility of studying the criteria of these narrations Makes possible.
Based on this, this research with a descriptive-analytical method and focusing on narratives with internal and interpretative themes of Ahl al-Bayt interpretive narratives under the verses of the first part of the Qur'an, and with the aim of achieving the models used in the interpretive reading of Ahl al-Bayt has presented models regarding the multi-meaning regularity of these narrations and has achieved six criteria and models. These models include: analysis of the essentials of meaning, explanation of examples, skepticism of Qur'anic concepts, the principle of mediation and manifestation, elimination of specificity and revision of intellectual terms, and compatibility between the three books of creation, compilation and self.

کلیدواژه‌ها English

interpretive narrations
Hermeneutic reading
Imamiyyah interpretation
Batn
interpretation
Jary and adaptation

سیاهه منابع

الف- منابع فارسی:
      قرآن کریم
آشتیانی، سیدجلال‌الدین. هستی از نظر فلسفه و عرفان. مشهد: چاپخانه خراسان، ]بی‌تا[.
ابن‌ادریس، محمد بن احمد. السرائر الحاوی لتحریرالفتاوی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1410.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. معانی الاخبار. تحقیق علی‌اکبر غفاری. قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1403.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. علل الشرائع. قم: کتاب‌فروشی داوری، 1385.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله. اشارات و تنبیهات. ترجمه و شرح حسن ملکشاهی. تهران: سروش، 1367.
ابن‌شاذان، محمد بن احمد. مأئه منقبه من مناقب امیرالمؤمنین و الائمه. قم: مدرسه امام مهدی، 1407.
ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی. تحف العقول. تحقیق علی‌اکبر غفاری. قم: جامعه مدرسین، 1404.
ابن‌شهر آشوب، محمد بن علی. مناقب آل ابی‌طالب. قم: علامه، 1379.
ابن‌طاووس، علی بن موسی. التحصین لاسرار مازاد من کتاب الیقین. تحقیق اسماعیل انصاری. قم: مؤسسه دارالکتاب، 1413.
استرآبادی، علی. تأویل الآیات الظاهره فی فضائل العتره الطاهره. تحقیق حسین استادولی. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1409.
استرآبادی، محمدامین. الفوائد المدنیه و بذیله الشواهد المکیه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، 1426.
اسعدی، محمد. آسیب‌شناسی جریان‌های تفسیری. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1399.
الامام العسکری، حسن‌بن علی. التفسیر المنسوب الی الامام الحسن العسکری. قم: انتشارات مدرسه الامام المهدی، 1409.
بحرانی، سیدهاشم بن سلیمان. البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسه بعثه، 1374.
برقی، احمدبن محمد بن خالد برقی. المحاسن. تصحیح و تحقیق جلال الدین محدث. قم: دارالکتب الاسلامیه، 1371.
تفتازانی، سعدالدین مسعود بن عمر. تهذیب المنطق. ترجمه و تفسیر حسن ملکشاهی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1363.
جمعی از محققان مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی. فرهنگ‌نامه اصول فقه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1389.
حکیم، محمدتقی. الاصول العامه للفقه المقارن. قم: مؤسسه آل البیت للطباعه و النشر، 1979.
خالدی، صلاح. مفاتیح للتعامل مع القرآن. دمشق: دارالقلم، 2002.
خواجه‌پور، محمدمهدی. «عالم اسباب و چگونگی تأثیر و تأثرپذیری آن در قرآن»، مجله عیون. سال دوم، شماره 2 (1394): 16- 35.
خوانساری، محمد. منطق صوری. تهران: انتشارات آگاه، 1362.
شاهرودی، محمود. فرهنگ فقه فارسی. قم: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی، 1385.
شیخ حرعاملی، محمد بن حسن. الفصول المهمه فی اصول الائمه. قم: مؤسسه معارف اسلامی امام رضا (ع)، 1418.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1417.
طبرسی، احمد بن علی. الاحتجاج علی اهل اللجاج. تحقیق محمدباقر خرسان. مشهد: نشر مرتضی، 1403.
عیاشی، محمد بن مسعود. تفسیر العیاشی. تحقیق سیدهاشم رسولی محلاتی. تهران: المطبعه العلمیه، 1380.
فیض کاشانی، ملامحسن. تفسیر الصافی. تحقیق حسین اعلمی. تهران: مکتبه الصدر، 1415.
قمی، علی ‌بن ابراهیم. تفسیر القمی. تحقیق طیب موسوی جزائری. قم: دارالکتاب، 1404.
قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا. کنزالدقائق و بحرالغرائب. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.
کلینی، محمد بن یعقوب. الکافی. تحقیق علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407.
لاهیجی، عبدالرزاق فیاض. گوهر مراد. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1373.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی. بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار. بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1403.
مدرسی، محمدتقی. فقه الاستنباط دراسات فی مبادئ علم الاصول. تهران: انتشارات محبان الحسین (ع)، 1432.
مظفر، محمدرضا. منطق. ترجمه علی شیروانی. قم: انتشارات دارالعلم، 1391.
مقدسی، ابن‌قدامه. روضه الناظر و جنه المناظر فی اصول الفقه. بیروت: مؤسسه الریان للطباعه و النشر، 1423.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. تفسیر القرآن الکریم. تحقیق محمد خواجوی. قم: انتشارات بیدار، 1366.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه. قم: مکتبه المصطفوی، 1368.
ملاصدرا، محمد بن ابراهیم. مفاتیح الغیب. تصحیح نجف‌قلی حبیبی. تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1386.
واعظی، احمد. نظریۀ تفسیر متن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1397.
همدانی، آقارضا. مصباح الفقیه. قم: مؤسسه الجعفریه لاحیاء التراث، 1417.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.