نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه دین، دانشگاه پیام‌نور تهران، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)

2 دانشیارگروه فلسفه دانشگاه پیام نور واحد تهران، تهران، ایران.

10.22096/rc.2022.550338.1048

چکیده

آیا می‌توان از ابطال‌پذیری برای اثبات علمی بودن گزاره‌های دینی استفاده کرد؟ با ظهور پوزیتویسم منطقی در ابتدای قرن بیستم و گسترش آن در سراسر جهان، مابعدالطبیعه و حتی اخلاق متعالی از اعتبار ساقط شدند. پوپر با درهم شکستن اقتدار پوزیتویسم که معیار تجربی و استقرایی را برای تمییز علم از غیرعلم تعمیم داده و آن‌را تبدیل به معیاری کلی برای معناداری نموده بود، عرصه جدیدی برای مباحث متافیزیکی گشود که در آن نظرورزی متافیزیکی امری عقلانی تلقی می‌شود. پوپر با حرمت نهادن به نظرورزی متافیزیکی نه‌تنها متافیزیک را غیرقابل انفکاک از علم دانست بلکه از این مهم‌تر معتقد بود که متافیزیک از اوصاف نظریه‌های علمی آزمون‌پذیر پیشرو است. در این سپهر، این تحقیق با روش تحلیلی - انتقادی، درصدد سنجش و بررسی تاثیر فلسفه علم پوپر بر معرفت دینی است. بدین منظور نخست با بررسی فلسفه علم پوپر، به این نتیجه ‌رسیدیم که علی‌رغم ایرداتی که به فلسفه علم پوپر وارد است، ابطال‌پذیری نه تنها بستری مناسب برای توجیه عقلانی گزاره‌های دینی آماده کرده است؛ بلکه مشخص شد برخی از معارف دینی خصوصا آن‌دسته از معارف که با استدلال عقلی اثبات می‌شوند، قابلیت ابطال‌پذیری دارند و ‌می‌توان آن‌ها را بر مبنای ابطال‌گرایی علمی قلمداد کرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Impact of Popper's Philosophy of Science on Religious Epistemology

نویسندگان [English]

  • Ali Akbar Abdolahadi Moghaddam 1
  • Aflatoon Sadeghi 2
  • Jalal Peykani 2

1 Ph.D. Student in Philosophy of Religion, Payame Noor University of Tehran, Tehran, Iran. (Corresponding Author)

2 Associate Professor, Department of Philosophy, Payame Noor University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Can falsity be used to prove the scientific nature of religious propositions? With the advent of rational positivism in the early twentieth century and its spread throughout the world, metaphysics and even transcendent ethics were discredited. By breaking with the authority of positivism, which generalized the empirical and inductive criterion for distinguishing science from non-science and turned it into a general criterion for meaning, Popper opened a new arena for metaphysical discussions in which metaphysical theory is considered rational. Respecting metaphysical theory, Popper not only saw metaphysics as inseparable from science, but more importantly, that metaphysics was one of the hallmarks of testable scientific theories. In this sphere, this research with analytical-critical method, seeks to measure and study the impact of Popper's philosophy of science on religious knowledge. To this end, we first examine Popper's philosophy of science and conclude that, despite the objections to Popper's philosophy of science, falsity has not only provided a suitable platform for the rational justification of religious propositions; Rather, it was found that some religious teachings, especially those teachings that are proven by rational reasoning, have the ability to be refuted and can be considered on the basis of scientific refutation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Epistemology
  • Religious epistemology
  • Philosophy of Science
  • Researchability
  • Refutability
  • Karl Popper
الف) کتب و مقالات
الف-1: فارسی
اکرمی، موسی (1393)، فلسفه از تعبیر جهان تا تغییر جهان، چاپ اول، تهران: نگاه معاصر.
ابطحی، عبدالحمید (1379)، عقلانیت از دیدگاه علم‌شناسی پوپر، چاپ اول، تهران: موسسه ‌فرهنگی ‌دانش ‌و اندیشه ‌معاصر.
آقا جمال خوانساری، محمد، (1366)، شرح بر غرر الحکم و درر الکلم، محقق، مصحح، حسینی ارموی محدث، جلال‌الدین، چاپ چهارم، دانشگاه تهران.
پوپر، کارل (1374)، شناخت عینی، برداشت تکاملی، تهران: شرکت‌ انتشارات‌ علمی‌ و فرهنگی‌‏.
پوپر، کارل (1392)، حدسها و ابطالها، تهران:شرکت سهامی انتشار.
پوپر، کارل (1377)، جامعه باز و دشمنان آن، تهران:انتشارات خوارزمی.
پوپر، کارل (1389)، اسطوره چارچوب در دفاع از علم وعقلانیت، تهران:طرح نو.
پوپر، کارل (1391)، منطق اکتشاف علمی. تهران:انتشارات علمی و فرهنگی.
پوپر، کارل (1394)، سرچشمه‌های دانایی و نادانی، تهران: نشر نی.
پوپر، کارل (1395)، عطش باقی؛ خود زندگی نامه فکری، تهران:انتشارات دوستان.
ثقفی، ابراهیم بن محمد (1410) الغارات (الإستنفار و الغارات)، محقق، مصحح، حسینی، عبدا لزهراء، ج 1، ص 99، چاپ اول، قم:دار الکتاب الإسلامی.
حسین‌زاده، محمد (1379)، مبانی معرفت دینی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
حسین‌زاده، محمد (1390)،  درآمدی بر معرفت‌شناسی و مبانی معرفت دینی. قم: موسسه امام خمینی.
داوری‌اردکانی، رضا (1379)، سیری انتقادی در فلسفه کارل پوپر، تهران: موسسه ‌فرهنگی ‌دانش ‌و اندیشه ‌معاصر، چاپ اول.
محمدرضایی, محمد (1393)، « نقش عقل در معرفت دینی و کاستی‌های آن»، انسان پژوهی دینی, 29-47.
شیخ صدوق (1400)، امالی، ص 418، بیروت، اعلمی، چاپ پنجم.
شیخ صدوق(1398)، توحید، محقق، مصحح، حسینی، هاشم‏، ص 70- 71، چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عباسی, ولی الله (1382)،«بررسی معرفت‌شناسی دینی پلانتینگا»، اندیشه حوزه, 201-235.
عباسی, ولی الله (1384)، «معرفت‌شناسی اصلاح شده و قرینه گرایی»، اندیشه نوین دینی 107-140
لیثی واسطی، علی بن محمد (1387)، عیون الحکم و المواعظ، تهران: موسسه البعثه.
فعالی، محمدتقی (1377)، درآمدی بر معرفتشناسی معاصر و دینی، قم:معاونت امور اساتید و دروس معارف اسلامی.
سعیدی روشن، محمدباقر (1398)، معنا، واقع و صدق در گزاره‌های دینی، قم:پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
اوریت، نیکلاس (1389)، نگاهی انتقادی به معرفت‌شناسی جدید، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
معصومی، سعید (1396)، «فرا استقرای بدبینانه و واقع گرایی ساختاری»، فلسفه علم، دوره 7، شماره 14، صص:137-161.

A) Book and Articles

Alston, W. (1998). History of philosophy of Religion, in Routledge Encyclopedia of Philosophy, Vol. 8. London: Routledge.
Carroll, S. (2014). Falsification and its discontents. Retrieved from scientificamerican: https://blogs.scientificamerican.com/the-curious-wavefunction/falsification-and-its-discontents/
Cruz, J. (1999). Contemporary Theories of Knowledge. Lanham: rowman & littlefield.
Gattei, S. (2009). Karl Popper’s Philosophy of Science. New York: Routledge.
Plantinga, A. (1998). Religion and epistemology, in Routledge Encyclopedia of Philosophy, Vol. 8. London: Routledge.
CAPTCHA Image