نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

ریشه «وحی» در عربی عصر نزول قرآن فاقد ابعاد جنسیتی بوده‌ است و با نزول قرآن مجید تحول معنایی گسترده‌ای را آغاز می‌کند. در دانش کلام این واژه به نوعی تخصیص معنایی یافته به بشر و سپس به انبیا و ارتباط وی با خداوند اختصاص می‌یابد. دانش کلام مفهوم کانونی این واژه را از فعل خداوند به «قوه نبوت» تحول می‌دهد. این قوه اگرچه در نظر برخی دارای معنای انفعالی است اما خود موضوعیت یافته و در کانون مفهوم وحی قرار می‌گیرد.
در اندیشه فلسفی، فرشته وحی به عقل مفارق یا همان عقل دهم در سلسله مراتب عقول تعبیر می‌شود و عقل کامل انسانی عنصر کانونی مفهوم وحی می‌شود. طی تحولات معنایی، جنسیت به میدان معنای وحی راه یافته‌ است؛ ابتدا از مجرای تفاوت معنای وحی بر زنان و مردان در تفاسیر، سپس در تلازم معنای وحی و نبوت و سپس در تلازم معنای وحی و عقل موحی الیه. نبوت و عقل هر دو در تاریخ اندیشه اسلامی مفاهیمی مرتبط با جنسیت هستند. اما در قرآن مجید نشانه‌ای از تلازم دو سویه بین وحی و نبوت و وحی و عقل دیده نمی‌شود. لذا به نظر می‌رسد وحی در گفتمان قرآن نه‌تنها فاقد بُعد جنسیتی که فاقد بُعد بشری است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Relationship between Gender and the Semantic Field of Vahy in the Holy Quran

نویسنده [English]

  • Batool Sadat Bonyadi

چکیده [English]

The root of Vahy in Arabic at the time of the revelation of the Qur'an had no gender dimension. With the revelation of the Holy Quran, a wide semantic transformation begins.
 In theological knowledge, this word has found a semantic allocation. It is assigned to man and then to the prophets and their relationship with God. Theological knowledge transforms the central meaning of this word from the "act of God" to the "power of prophecy". Although this power has a passive meaning in the eyes of some, but it has become a subject and is at the center of the concept of revelation.
In philosophical thought, the angel of revelation is interpreted as a separate intellect or the tenth intellect in the hierarchy of intellects, and the perfect human intellect becomes the focal element of the concept of revelation.
During semantic changes, gender has entered the field of the meaning of revelation, first through the difference in the meaning of revelation on men and women in the interpretations of the Qur'an, then in the Inherence of the meaning of revelation and prophecy and then in the Inherence of the meaning of revelation and the intellect of the person being revealed.
Prophecy and reason are both concepts related to gender in the history of Islamic thought.
However, in the Holy Quran, there is no sign of a two-way Inherence between revelation and prophecy or revelation and reason. Therefore, it seems that revelation in the discourse of the Qur'an not only lacks a gender dimension but also a human dimension.
 Revelation; Gender; Semantics; Semantic Change; Quran.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Revelation
  • Gender
  • Semantics
  • Semantic Change
  • Quran

کتاب­نامه

الف-کتب و مقالات

الف-1: فارسی

ابن درید، محمد بن حسن (1988)، جمهرة اللغة، چاپ اول، بیروت: دارالعلم للملایین.
احمدی، ابن سلمان (1416 ق)‏، المسائل و الرسائل المرویة عن الإمام أحمد بن حنبل فی العقیدة، چاپ دوم، ریاض‏: دار طیبة.
ابن سینا شیخ الرئیس (1400 ق)‏، رسائل ابن سینا، قم‏: انتشارات بیدار.
ابن سینا شیخ الرئیس (1363)، المبدأ و المعاد، چاپ اول، تهران‏: موسسه مطالعات اسلامى.
صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد (1414 ق)، المحیط فی اللغة، چاپ اول، بیروت: عالم الکتب.
ابن عباس، عبدالله بن عباس‏ (بی­تا)، غریب القرآن فى شعر العرب‏، تحقیق: محمد عبدالرحیم، احمد نصرالله، چاپ اول، بیروت‏: مؤسسة الکتب الثقافیة.
ابن فارس، احمد بن فارس (1404 ق)، معجم مقاییس اللغه، چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
ابو حاتم رازى‏، احمد بن حمدان (1381)، أعلام النبوة، تقدیم وتحقیق و تعلیق از صلاح صاوى و غلامرضا اعوانى‏، چاپ دوم، تهران‏: مؤسسه حکمت و فلسفه.
ابو سعید دارمى‏، أبو سعید عثمان بن سعید بن خالد (1416 ق)، الرد على الجهمیة، مقدمه و تحقیق: بدر بن عبدالله‏، چاپ دوم، کویت‏: دار ابن الأثیر.
ابو عبید، قاسم بن سلام‏ (1990)، الغریب المصنف‏، محقق: عبیدى، محمد مختار، چاپ اول، تونس‏: الموسسه الوطنیه للترجمه و التحقیق و الدراسات بیت الحکمه‏.
 ازهرى، محمد بن احمد (1421 ق)، تهذیب اللغة، چاپ اول، بیروت‏: دار احیاء التراث العربی.
نرم افزار الموسوعه الشعریه.
اصفهانى راغب، حسین بن محمد (1412 ق)، مفردات ألفاظ القرآن‏، چاپ اول، بیروت‏: دار القلم.
امینی، سید محمد عارف (1390)، معرفت­شناسی وحی، چاپ اول، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
بلخى مقاتل بن سلیمان (1423 ق)‏، تفسیر مقاتل بن سلیمان، تحقیق: عبد الله محمود شحاته‏، چاپ اول، بیروت‏: دار إحیاء التراث.
جاحظ، عمرو بن بحر (2002)، رسائل الجاحظ، تقدیم و شرح: دکتر على بو ملحم‏، بیروت‏: دار و مکتبة الهلال‏.
جوهرى، اسماعیل بن حماد (1376 ق‏)، الصحاح‏، دار العلم للملایین، بیروت‏‏: بی نا.
حسن محمد أیوب (1403 هـ - 1983 م)، تبسیط العقائد الإسلامیة، الطبعة: الخامسة، دار بیروت – لبنانلإ: الندوة الجدیدة.
ابوالصلاح حلبی، تقی بن نجم (1404 ق)، تقریب المعارف‏، قم‏: انتشارات الهادی.
زمخشرى، محمود بن عمر (1407 ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏، چاپ سوم، بیروت‏: دار الکتاب العربی‏.
سیوطى، عبد الرحمن بن ابى بکر (بی­تا)، الأشباه و النظائر فی النحو، 4جلد، چاپ دوم، بیروت – لبنان: دار الکتب العلمیة.
علم‌الهدی، علی بن الحسین (1405 ق)، رسائل الشریف المرتضى‏، چاپ اول، تحقیق: سید مهدى رجائى‏، قم‏: دار القرآن الکریم.
 البغدادی العکبری، محمد بن محمد بن النعمان (معروف به شیخ مفید) (1413 ق)، تصحیح اعتقادات الإمامیة، چاپ اول، قم‏: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
صانعى دره بیدى، منوچهر و جمیل صلیبا (1366)، فرهنگ فلسفى، چاپ اول، تهران‏: انتشارات حکمت.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1360)، الشواهد الربوبیة فى المناهج السلوکیة، تصحیح و تعلیق: سید جلال الدین آشتیانى‏، چاپ دوم، مشهد: المرکز الجامعى للنشر.
صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (1366)، تفسیر القرآن الکریم، تحقیق: محمد خواجوى‏، چاپ دوم، قم‏: انتشارات بیدار.
طباطبایى، سید محمد حسین (1417 ق)‏، المیزان فى تفسیر القرآن‏، چاپ پنجم، قم‏: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسى، فضل بن حسن‏ (1372)، مجمع البیان فى تفسیر القرآن‏، تحقیق: محمد جواد بلاغى، چاپ سوم، تهران‏: انتشارات ناصر خسرو.
طبرى، ابو جعفر محمد بن جریر (1412 ق)، جامع البیان فى تفسیر القرآن‏، چاپ اول، بیروت‏: دار المعرفه.
طریحى، فخر الدین بن محمد (1375)، مجمع البحرین، چاپ سوم، تهران: مرتضوی.
طوسى، محمد بن حسن (بی­تا)‏، التبیان فى تفسیر القرآن‏، تحقیق: احمد قصیرعاملى‏، چاپ اول، بیروت‏: دار احیاء التراث العربى.
الفارابى، ابو نصر (1996)‏، السیاسة المدنیة، مقدمه و شرح: دکتر على بو ملحم‏، چاپ اول، بیروت‏: مکتبة الهلال.
فخر رازى، محمد بن عمر (1420 ق)، مفاتیح الغیب‏، چاپ سوم، بیروت‏: دار احیاء التراث العربی.
فراء، ابوزکریا یحیى بن زیاد (1980)، معانى القرآن‏، تحقیق: احمد یوسف نجاتى؛ محمدعلى نجار وعبدالفتاح اسماعیل شلب، چاپ اول، مصر: دارالمصریه للتألیف و الترجمه.
فراهیدى، خلیل بن احمد (1409 ق)، کتاب العین، چاپ دوم، قم: نشر هجرت.
الرسی، قاسم بن ابراهیم (1421 ق)‏، مجموع کتب و رسائل القاسم بن إبراهیم الرسی‏، تحقیق: مجد الدین مویدى‏، چاپ اول، صنعاء: مؤسسة الإمام زید بن علی.
قرطبى، محمد بن احمد (1364)، الجامع لأحکام القرآن‏، چاپ اول، تهران‏: انتشارات ناصر خسرو.
گلپایگانى، سید محمد رضا موسوى (1413 ق)، القضاء (للگلبایگانی)، 2 جلد، چاپ اول، قم: دار القرآن الکریم.
معین، محمد (1375)، فرهنگ فارسی، چاپ نهم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
نهر، هادى (بی­تا)، النحو التطبیقی وفقا لمقررات النحو العربی فی المعاهد و الجامعات العربیة، اردن: عالم الکتب الحدیث.
نیشابورى، فضل بن شاذان (1363)‏، الإیضاح‏، تحقیق وتقدیم از سید جلال الدین ارموى‏، چاپ اول، تهران‏: انتشارات دانشگاه تهران.
 
CAPTCHA Image