دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

کاربست روش اجتهادی شیخ انصاری در تحلیل فقهی معنای هنر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، گروه هنرهای رسانه ای، دانشکده دین و رسانه، دانشگاه صدا و سیما، قم، ایران.
چکیده
در فرایند استنباط احکام فقهی، شناخت موضوعات، حدود و ثغور آن‌ها نقش تعیین کننده‌ای دارد. هنر از موضوعاتی است که تعیین حکم فقهی آن، بستگی به شناخت مفهوم آن دارد. در این مقاله تلاش شده است تا با روش اجتهاد در معناشناسی، تعریف مشخصی از هنر ارائه شود. روش اجتهاد در معنا، شیوه‌ای پویا در کشف معنای عناوین فقهی است که از سوی فقها نواندیش چون شیخ انصاری، علامه‌نراقی، صاحب‌جواهر و اصفهانی مورد استفاده بوده است. نگارنده به هدف تحلیل فقهی مفهوم هنر، با استفاده از روش اجتهاد در معنا با رویکرد توصیفی تحلیلی، در‌صدد برآمده تا برای هنر در چارچوب فقه تعریف موجهی ارائه نماید.

نتایج تحقیق چنین نشان می‌دهد که روش اجتهاد در معنا جهت تحلیل عناوین فقهی کارآمد است. نتیجه کاربست این روش در تحلیل معنای هنر، ارائه تعریف مفهومی از هنر است که از منظر فقه عبارت است از «تخیل ظهور یافته در صورتِ زیبای اعجاب برانگیز حکایت‌گر». با توجه به تعریف یادشده، سایر اوصافی که در کلام فقهاء آمده، واجد حیث تعلیلی هستند و واسطه در عروض حکم هستند و در تحقق مفهوم هنر موضوعیت ندارند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

"The Application of Sheikh Ansari's Ijtihadi Method in the Jurisprudential Analysis of the Meaning of Art"

نویسنده English

Mahdi Davoodabadi Farahani
Assistant Professor, Department of Media Arts, Faculty of Religion and Media, IRIB University, Qom, Iran.
چکیده English

In the process of inferring jurisprudential rulings, understanding the subjects and their boundaries plays a decisive role. Art is one of the subjects whose jurisprudential ruling depends on the understanding of its concept. This article attempts to provide a precise definition of art through the method of semantic ijtihād. Semantic ijtihād is a dynamic method for discovering the meaning of jurisprudential titles, which has been employed by innovative jurists such as Sheikh Ansari, Allama Naraqi, Sahib Jawahir, and Isfahani. With the aim of conducting a jurisprudential analysis of the concept of art, the author has used the method of semantic ijtihād with a descriptive-analytical approach to provide a justified definition of art within the framework of jurisprudence. The research findings indicate that the method of semantic ijtihād is effective in analyzing jurisprudential titles. The application of this method in analyzing the meaning of art results in a conceptual definition of art from a jurisprudential perspective, which is: "Imagination manifested in an astonishingly beautiful form that is narrative." According to this definition, other qualifications mentioned in the statements of jurists are all legal qualifications, possess an explanatory aspect, and are not essential in realizing the concept of art.

کلیدواژه‌ها English

Semantic Analysis
Art
Semantic Ijtihād
Jurisprudential Subject
سیاهه منابع
الف-منابع فارسی:
انصاری، مرتضی. مجموعه رسائل فقهیه و اصولیه. قم: کتابخانه مفید،1404هـ.
پازوکی، شهرام. حکمت هنر و زیبایی در اسلام. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر، 1392ش.
جرّ، خلیل. فرهنگ لاروس عربی به فارسی. ترجمه سید حمید طبیبیان. چاپ 9. تهران: انتشارات امیر کبیر، 1377ش.
سهروردی، شهاب‌الدین. مجموعه مصنفات. تصحیح: هانری کربن. چاپ دوم. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1375ش.
علیدوست، ابوالقاسم. «بایسته‌های مفهوم‌شناسی در متون دینی»، فصلنامه فلسفه دین 13، شماره 2 (تیر 1395): 233-250. https://doi.org/10.22059/jpht.2016.59279
فیگین، سوزان. «نقاشی» در: زیبایی‌شناسی هنرها. سرویراستار: جرواد لوینسون. ترجمه سید محمدمهدی ساعتچی و نریمان افشاری،45-83. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر، 1392ش.
کارول، نوئل. «فرمالیسم» در: دانشنامه زیبایی‌شناسی. سرویراستار: بریس گات. ترجمه گروه مترجمان، 67-73. تهران: انتشارات فرهنگستان هنر، 1385ش.
مبلغی، احمد. «موضوع‌شناسی در سیر تاریخی از نگاه‌های ابتدائی تا نظریه‌های کاربردی»، فصلنامه فقه 7، شماره 23 (بهار 1379ش): 10-48.
محمدصادق کاملان و صالحه یزدانی‌فر. «دلالت الفاظ بر معانی از دیدگاه اصولیین و زبان‌شناسان»، فصلنامه فقه و اصول 45، شماره 4 (بهمن 1392): 125-149. https://doi.org/10.22067/fiqh.v0i0.12518
محمدهادی یعقوب‌نژاد. «نقش اصطلاح‌شناسی در توانمندسازی فقه»، فصلنامه کاوشی نو در فقه 22، شماره 84 (مهر 1394): 7-36. https://doi.org/10.22081/jf.2015.64190
موسوی، سید رضی. حکمت هنر. قم: دانشکده صدا و سیما، 1390ش.
هنفلینگ، اسوالد. چیستی هنر. ترجمه علی رامین. تهران: نشر هرمس، 1377ش.
واسطی، عبدالحمید. «روش‌شناسی تحلیل لغت در فرایند استنباط فقهی»، دوفصلنامه کاوشی نو در فقه 23، شماره 88 (مهر 1395): 1-176. https://doi.org/10.22081/jf.2016.64883
ب- منابع عربی:
ابوالحسین، احمدبن‌فارس. معجم مقائیس اللغة. 6 جلدی. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، 1404هـ.
اردبیلی، احمدبن‌محمد. مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشادالأذهان. تحقیق: مجتبی عراقی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1403 هـ.
اصفهانی، محمدحسین کمپانی. حاشیة کتاب‌المکاسب. 5 جلدی. قم: أنوار الهدی، 1418 ه‍.
اصفهانی، محمدحسین. بحوث فی الأصول. چاپ دوم. قم: 1416 هـ.
اصفهانی، محمدحسین. نهایةالدرایة فی شرح‌الکفایة(طبع قدیم). چاپ اول. قم: [بی‌نا]، 1374 هـ.
انصاری، مرتضی. فرائدالاصول. سه جلدی. چاپ نهم. قم: مجمع‌الفکرالاسلامی، 1428هـ.
انصاری، مرتضی. کتاب‌الطهاره. جلد 1. چاپ اول. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری، الأمانة العامة، 1415هـ.
انصاری، مرتضی. کتاب‌الوصایا و المواریث. قم: مؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأنصاری قدس سره، 1415هـ.
انصاری، مرتضی. مطارح‌الانظار. تحقیق: علی فاضلی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1386ش.
انصاری، مرتضی. کتاب‌المکاسب (ط-القدیمة). 3 جلدی. قم: نشورات دارالذخائر، 1411هـ.
انصاری، مرتضی. القضاء و الشهادات. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری، 1415هـ.
انصاری، مرتضی. کتاب‌الحج. قم: مجمع الفکر الإسلامی، 1425 هـ.
آخوند خراسانی، محمدکاظم. کفایة الاصول. چاپ اول. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، 1409هـ.
آشتیانی، محمدحسن. بحرالفوائد فی شرح الفرائد. چاپ اول. قم: کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی، 1403هـ.
آملی، میرزا محمدتقی. مصباح‌الهدی فی شرح‌العروة الوثقی. 12 جلدی. تهران: مولف، 1380 ه‍.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة. 6 جلدی. بیروت: دارالعلم للملایین، 1410 ه‍.
حلّی، ابن‌ادریس. السرائر الحاوی لتحریرالفتاوی. چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1410هـ.
خمینی، سیدروح‌اللّه. القواعدالفقهیة و الاجتهاد و التقلید. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان، [بی‌تا].
خمینی، سیدروح‌اللّٰه. کتاب‌الطهارة. چاپ اول. قم: چاپخانه حکمت، 1376 ش.
خمینی، سید مصطفی. الخیارات. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1418 ه‍.
سبزواری، سیدعبدالأعلی. مهذّب‌الأحکام. چاپ چهارم. قم: مؤسسه المنار، 1413 ه‍.
سهروردی، شهاب‌الدین. المشارع و المطارحات. تصحیح: مقصود محمدی. قم: انتشارات حق یاوران، 1385ش.
صاحب‌بن‌عباد، المحیط فی‌اللغة. بیروت: عالم‌الکتاب، 1414 ه‍.
صدرالمتألهین، محمد. اللمعات‌المشرقیه. تحقیق: مشکاة الدینی، تهران: شر آگاه، 1981م.
عراقی، ضیاءالدین. بدائع‌الافکار فی‌الأصول. نجف اشرف: المطبعة العلمیة، 1370 هـ.
علم‌الهدی، علی‌بن‌حسین. الذریعة إلی‌أصول‌الشریعة. تهران: بی‌نا، 1376 ش.
فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد. کتاب‌العین. قم: نشر هجرت، 1410 ه‍.
کاشف‌الغطاء، جعفر. کشف‌الغطاء. اصفهان: انتشارات مهدوی، [بی‌تا].
مشکینی، علی. اصطلاحات الاصول و معظم ابحاثها. قم: نشر الهادی، 1374ش.
نجفی، حسن. جواهرالکلام فی‌شرح شرائع‌الاسلام. محقق: عباس قوچانی. چاپ هفتم. بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1404هـ.
نراقی، مولی احمد. مستندالشیعة فی‌أحکام الشریعة. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، 1415 ه‍.
یزدی، محقق داماد. کتاب الصلاة. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1416 ه‍.
ج-منابع لاتین:
Aristotle. The Poetics of Aristotle. edited by critical notes. translation by S.H. Butcher. New York: The Macmillan Company, 1898.
Danto, Arthur C. “Art, Philosophy, and the Philosophy of Art.” Humananities 4, no.1 (Febru 1983).
Dickie, George. “Defining Art.” in American Philosophical Quarterly, Vol. 6, no. 3, University of Illinois Press on behalf of North American Philosophical Publications, 253-256. Jul, 1969.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 22
بهار و تابستان 1404، پیاپی 22
اردیبهشت 1404