دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

بررسی ادلۀ مالیات عرفی بودن زکات

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
زکات در آیۀ 103 سورۀ توبه واجب شد و مصارف آن نیز در آیۀ 60 سورۀ توبه بیان شده است. ولی قرآن سخنی در بارۀ متعلقات زکات بیان نکرده و بنابر روایات وارده، تعیین متعلقات زکات توسط پیامبر انجام شده است. این متن در مقام پاسخگویی به این سوال است که آیا پیامبر در مقام تعیین متعلقات زکات، به عنوان یک مالیات عرفی بوده و یا مالیاتی شرعی بوده است؟ منظور از مالیات عرفی، منبع درآمدی ثابت برای دولت بوده تا هزینه های انجام تعهدات خود را بپردازد. پایه های این نوع مالیات ها، قابلیت تغییر در طول زمان را داشته و بر اساس مصلحت عمومی در مورد اصل، کیفیت و نرخ آن تصمیم گیری می شود. و منظور از مالیات شرعی، مالیاتی است که از طرف خداوند تعیین شده است و ثابت بوده و برای هر زمان و مکانی جاری است.
روش بررسی، تحلیلی ـ توصیفی و تحلیل محتوا بوده است. نتایج به دست آمده بیان می کند که زکات امری تعبدی نبوده و مناطات آن قابل کشف است. بر این اساس با تکیه بر 9 دلیل، تلقی مالیات از زکات نتیجه گرفته شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Examining Evidence to Prove the Idea of Zakat as a Form of Taxation

نویسنده English

Mohammad Reza Yousefi Sheikh Robat
Associate Professor, Department of Economics, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

According to verse 103 of Surah At-Tawbah, zakat is mandatory for all Muslims and the Quran in verse 60 of Surah At-Tawbah specifies how zakat is to be distributed precisely. However, the Qur'an has not mentioned zakatable items, and according to Islamic traditions, the Prophet has specified zakatable items. This article is to answer the question whether the purpose of the Prophet to determine categories for zakat disbursement as a form of taxation or was it a Sharia tax? Tax is a fixed source of income for the government in order to meet the expenses of fulfilling its obligations. The bases of these forms of taxation are flexible and have the potential to change over time, and based on public interest, decisions are made regarding its principle, quality, and rate. And what is meant by Sharia tax is a tax that has been determined by God and is fixed and valid for any time and place.
The research method is analytical-descriptive and content analysis. The results state that zakat is not a matter of worship and its causes and philosophy of the decrees can be discovered. Based on this and relying on nine reasons, it has been concluded that zakat is a kind of taxation.

کلیدواژه‌ها English

Zakat
Nisab
Rate
Tax
Zakatable Items
سیاهه منابع
الف منابع فارسی:
 
قران کریم
نهج‌البلاغه
آیتی، محمدابراهیم. تاریخ پیامبر اسلام. به کوشش و اضافات ابوالقاسم گرجی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۶۹.
ابوعبید، قاسم‌بن‌سلام. الاموال. بیروت: دارالحداثه، ۱۹۸۸.
اجتهادی، ابوالقاسم. بررسی وضع مالی و مالیه مسلمین. تهران: سروش، ۱۳۶۳.
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. خلاصه تحولات اقتصادی کشور ۱۳۹۹. تهران: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ۱۴۰۰.
پورمقیم، جواد. اقتصاد بخش عمومی. تهران: نشر نی، ۱۳۶۷.
توسلی، محمداسماعیل. امکان‌سنجی اجرای زکات در ایران. مجموعه مقالات سومین همایش دوسالانة اقتصاد اسلامی. تهران: دانشگاه تربیت مدرس، ۱۳۸۲.
توسلی، محمد اسماعیل. امکان‌سنجی اجرای زکات در ایران. تهران: ستاد اقامه نماز، ۱۳۸۴.
رمزی، سعید. الزکاه فی النقود الرائجه. تقریر دروس آیت‌الله مصطفی اشرفی شاهرودی. مشهد: مرکز البحوث الاسلامیه، ۱۴۳۸ ق.
جعفری، محمدتقی. رسائل فقهی. تهران: انتشارات تهذیب، ۱۳۸۰.
حکیم، سید محسن. مستمسک العروه الوثقی. جلد 9. قم: منشورات مکتبه آیة الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۹۷۰.
خویی، سید ابوالقاسم. معجم رجال الحدیث. قم: منشورات مدینه العلم، ۱۹۸۹.
خویی، سید ابوالقاسم. منهاج الصاحین. جلد 1. قم: مطبعه مهر، ۱۴۱۰ ق.
خمینی، روح‌الله، تحریرالوسیله. جلد 1. النجف الاشرف: مطبعه الآداب، [بی تا].
شاکری، عباس؛ مقدمه‌ای بر اقتصاد ایران. تهران: انتشارات رافع، ۱۳۹۵.
صدر، سید کاظم. اقتصاد صدر اسلام. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، ۱۳۷۵.
عاقلی، لطفعلی. «سنجش ظرفیت پرداخت مالیات‌های اسلامی در استان‌های کشور (مطالعة موردی زکات)»، فصلنامة پژوهشکده مالیات، شماره ۶۴ (۱۳۹۱): ۶۱ ـ ۹۲.
العاملی، محمدبن‌الحسن. وسائل الشیعه. جلد 6. تهران: المکتبه الاسلامیه، ۱۴۰۳ ق.
عسکری، محمدمهدی، و عبدالمحمد کاشیان. «آزمون بسندگی زکات و خمس»، فصلنامة معرفت اقتصادی، شماره ۳ (۱۳۸۹): ۵ ـ ۳۴.
عسکری، محمدمهدی، و احمد محمدی‌پور. «مفهوم فقر اقتصادی و تبیین راهکار زکات در رفع آن»، فصلنامة اقتصاد اسلامی، شمارة ۷۵ (۱۳۹۵): ۵۱ ـ ۷۸.
فاتحی، محمدحسین. «مالیات و وظایف توزیعی دولت»، فصلنامة مجلس و پژوهش، شمارة ۴۵ (۱۳۸۵): ۹۳ ـ ۱۱۹.
فیض کاشانی، محسن. الصافی فی تفسیر القرآن. تهران: المکتبه الاسلامیه، ۱۳۵۶.
قائنی، محمد. زکات پول‌های رایج و اشیای نوپیدا. قم: مرکز فقهی ائمه اطهار، ۱۳۸۵.
طباطبایی قمی، سید تقی. مبانی منهاج الصالحین. جلد 6. قم: منشورات مکتبه المفید، ۱۴۰۹ ق.
طبرسی، فضل‌بن‌الحسن. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. تهران: مکتبه العلمیه الاسلامیه، [بی‌تا].
طبری، محمدبن‌جریر. جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار المعرفه، ۱۹۸۷.
طوسی، محمد. الخلاف. جلد 2. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، الطبعه الاولی الجدیده، ۱۴۰۹.
کیاء‌الحسینی، سید ضیاءالدین. نقش زکات در امحای فقر غذایی. قم: طرح پژوهشی دانشگاه مفید، ۱۳۸۴.
گیلک حکیم آبادی، محمدتقی. «بررسی توان زکات گندم و جو در کاهش فقر: مطالعه موردی استان گلستان»، فصلنامة نامه مفید، شمارة ۵۴ (۱۳۸۵): ۱۰۱ ـ ۱۲۲.
ماسگریو، ریچارد و پگی ماسگریو. مالیه عمومی در تئوری و عمل. جلد 1. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه، ۱۳۷۲.
مفید، محمد. المقنعه. قم: مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۳۰.
مغنیه، محمدجواد. فقه الامام جعفر الصادق. بیروت: دار التیار الجدید ـ بیروت، ۱۹۸۵.
مکارم شیرازی، ناصر. تفسیر نمونه. جلد 8. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۵۸.
منتظری، حسینعلی. کتاب الزکاه. جلد 1. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ ق.
منتظری، حسینعلی. کتاب الزکاه. جلد 2. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۶ ق.
منتظری، حسینعلی. کتاب الزکاه. جلد 3. قم: نشر تفکر، ۱۴۱۳ ق.
منتظری، حسینعلی. کتاب الزکاه. جلد 4. قم: نشر تفکر، ۱۴۲۸ ق.
نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام. جلد 15. تهران: دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۶۷.
یزدی، سید محمدکاظم. العروه الوثقی. قم: موسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۲۸ ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.