دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

نقد و بررسی جایگاه اجماع و شهرت در فتاوای فقهی با تأکید بر مسائل زنان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، پژوهشکده مطالعات اجتماعی و تمدنی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران.
چکیده
مسئله کانونی این تحقیق عبارت است از اینکه جایگاه اجماع و شهرت در استنباط احکام فقهی زنان چگونه نقد و بررسی می‌شود. این تحقیق با روش تحلیلی ـ انتقادی و با رجوع به منابع کتابخانه‌ای پاسخ این سوال را می‌کاود. در خصوص غالب مسائل فقهی زنان ادعای اجماع یا شهرت وجود دارد. برخی فقیهان در مصاف دلالت دلیل از یک‌سو و اجماع و شهرت از سویی دیگر، جانب این دو را گرفته و از فتوای مطابق با دلیل استنکاف کرده‌اند. این روند به لحاظ اصولی قابل‌قبول نیست؛ زیرا قوی‌ترین قسم اجماع در دانش اصول فقه فاقد اعتبار است و در این فرض نمی‌توان از سایر اقسام اجماع و شهرت در فتاوای فقهی بهره‌برد. علاوه بر این مخالفت با دلیل و موافقت با اجماع و شهرت نه‌تنها رفتاری مطابق با احتیاط نیست بلکه به‌دلیل بی‌اعتنایی به دلیل معتبر، نوعی خلاف‌احتیاط تلقی می‌شود. درعین‌حال برخی فتاوای فقهی در حوزه مسائل زنان ریشه در مبانی انسان‌شناسی فقیهان دارد، که اموری قابل مناقشه هستند؛ ازاین‌رو اجماع آنها مدرکی یا محتمل المدرک تلقی شده و فاقد اعتبار است. عمده در مسائل فقهی زنان بازپژوهی روشمند در ادله معتبر است، هرچند نتیجه این بازپژوهی امری مخالف با اجماع یا شهرت باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Criticizing the Position of Consensus and Reputation in Jurisprudential Fatwas with Emphasis on Women's Issues

نویسنده English

mahdi shajarian
Assistant Professor, Civilization and social studies, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran.
چکیده English

The central issue of this research is how the place of consensus and reputation in the derivation of women's jurisprudence is reviewed. This research explores the answer to this question by analytical-critical method and by referring to library sources. There is a claim of consensus or reputation regarding most of the jurisprudential issues of women. Some jurists have sided with the incompatibility of the implication of proof on the one hand and consensus and reputation on the other hand and have refused to issue a fatwa in accordance with proof. This process is not acceptable; Because the strongest type of consensus is invalid, as a result, other types of consensus and reputation cannot be used. In addition, disagreeing with the proof and agreeing with the consensus and reputation is not only a performance in accordance with caution, but it is a kind of imprudence due to disregarding the valid proof. Some jurisprudential fatwas in the field of women's issues are rooted in the anthropological foundations of jurists, which are incorrect; as a result, their consensus is on a case where there is an independent reason, and such a consensus is not valid. The correct path in jurisprudential issues of women is methodical research in reliable sources, even if the result of this research is contrary to consensus or reputation.

کلیدواژه‌ها English

consensus in women's issues
reputation in women's issues
women's jurisprudence
women's religious authority

سیاهه منابع

الف- منابع فارسی:
 
‌‫ابن‌ادریس، محمد بن ‌احمد. السرائر. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۱۰.
‌‫اصفهانی نجفی، محمدتقی. هدایة المسترشدین فی شرح معالم الدین. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۲۹.
‌‫ انصاری، مرتضی. المکاسب. قم: المؤتمر العالمی، ۱۳۹۰.
‌‫انصاری، مرتضی. فرائد الاُصول. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۱۶.
‌‫بجنوردی، حسن. القواعد الفقهیة. قم: نشر الهادی، ۱۴۱۹.
‌‫بحرانی، یوسف‌ بن ‌احمد. الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۰۵.
‌‫بهبهانی، محمدباقر. الفوائد الحائریة. قم: مجمع الفکر الإسلامی، ۱۴۱۵.
‌‫جعفریان، رسول. رسائل حجابیه. قم: دلیل ما، ۱۴۲۸.
‌‫جمع من المحققین باشراف رضا المختاری. موسوعه الشهید الثانی. قم: المرکز العالی للعلوم و الثقافه الاسلامیه، ۱۴۳۴.
‌‫حسینی فیروزآبادی، مرتضی. عنایة الأصول فی شرح کفایة الأصول. قم: فیروزآبادی، ۱۴۰۰.
‌‫خمینی، سیدروح الله. تهذیب الأصول. تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار الإمام الخمینی، ۱۴۲۳.
‌‫خویی، سید ابوالقاسم. التنقیح فی شرح العروة الوثقی. قم: تحت اشراف جناب آقای لطفی، ۱۴۱۸.
‌‫‌‫سیفی مازندرانی، علی‌اکبر، دلیل تحریر الوسیلة (الوصیة). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، [بی‌تا].
شبیری زنجانی، موسی. کتاب نکاح. قم: مؤسسه پژوهشی رای پرداز، ۱۴۱۶.
‌‫شجریان، مهدی. اصول و مبانی عدالت جنسیتی در حکمت متعالیه. قم: دانشگاه باقرالعلوم، ۱۳۹۹.
‌‫شهید اول، محمد بن ‌مکی. الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. تعلیقه زین‌الدین‌ بن ‌علی شهید ثانی و محمد کلانتر. قم: جامعة النجف الدینیة، ۱۴۱۰.
‌‫صاحب جواهر، محمدحسن. جواهر الکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۴.
‌‫صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول. قم: مؤسسه دائره المعارف فقه اسلامی، ۱۴۱۷.
‌‫صدر، محمدباقر. دروس فی علم الأصول. قم: انتشارات اسلامی، ۱۴۱۸.
‌‫صدر، محمدباقر. مباحث الاصول. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۸.
‌‫طباطبایی حائری، علی. ریاض المسائل. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۸.
‌‫طباطبایی حکیم، محسن. مستمسک العروة الوثقی. قم: دار التفسیر، ۱۴۱۶.
‌‫طریحی، فخرالدین‌ بن ‌محمد. مجمع البحرین. تهران: مرتضوی، ۱۳۷۵.
‌‫طوسی، محمد بن ‌حسن. مصباح المتهجد. بیروت: مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱.
‌‫علامه حلی، حسن ‌بن ‌یوسف. تذکرة الفقهاء. قم: مکتبة المرتضویة، ۱۳۸۸.
‌‫علم‌الهدی، علی‌ بن ‌حسین. الذریعة إلی أصول الشریعة. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۷۶.
‌‫علوی، عادل. القول الرشید فی الاجتهاد و التقلید. قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی (ره)، ۱۴۲۱.
‌‫فاضل لنکرانی، محمد. تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۱۴.
‌‫قطب راوندی، سعید بن ‌هبه‌الله. فقه القرآن. قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۵.
‌‫کرکی، علی‌ بن ‌حسین. جامع المقاصد فی شرح القواعد. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۴.
‌‫کلینی، محمد بن ‌یعقوب. الکافی. تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷.
‌‫مجلسی، محمدتقی. روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور، ۱۴۰۶.
‌‫محقق حلی، جعفر بن ‌حسن. المعتبر فی شرح المختصر. قم: مؤسسه سید الشهداء (ع)، ۱۴۰۷.
‌‫ محقق حلی، جعفر بن ‌حسن. المختصر النافع فی فقه الإمامیة. قم: مطبوعات دینی، ۱۴۱۸.
‌‫ محقق حلی، جعفر بن ‌حسن. ریاض المسائل. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۸.
‌‫ محقق حلی، جعفر بن ‌حسن. أحکام السرقة علی ضوء القرآن و السنة. قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی (ره)، ۱۴۲۴.
‌‫محقق داماد، محمد. کتاب الصلاة. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۱۶.
‌‫مشکینی اردبیلی، علی. إصطلاحات الأصول و معظم أبحاثها. قم: نشر الهادی، ۱۳۷۴.
‌‫مغنیه، محمدجواد. علم أصول الفقه فی ثوبه الجدید. بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۷۵.
‌‫مقدس اردبیلی، احمد بن ‌محمد. مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۴۰۳.
‌‫مهرورزیان، طاهره. «علل تفاوت تفاسیر فقها و اندیشمندان مسلمان درباره حقوق سیاسی اجتماعی زنان از متون ثابت دینی»، پژوهش نامه زنان ۶، شماره ۲ (تابستان ۱۳۹۴): ۱۴۱-۷۱.
‌‫موسوی بجنوردی، محمد. مصادر التشریع عند الإمامیة و السنة. تهران: مؤسسه چاپ و نشر عروج، ۱۳۷۸.
‌‫موسوی خویی، سیدابوالقاسم. موسوعه الامام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی، ۱۴۱۸.
‌‫نایینی، محمدحسین. فوائد الاصول. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، ۱۳۷۶.
‌‫نراقی، مهدی‌ بن ‌ابی‌ذر. أنیس المجتهدین فی علم الأصول. قم: ب‍وس‍ت‍ان ک‍ت‍اب، ۱۳۸۸.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.