دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

تتبیین مولفۀ کانونی «حیات» درآیات 169 و 170 سوره آل‌عمران مبتنی بر قرینه «انسجام»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته مقطع کارشناسی ارشد علوم قرآن، دانشگاه قم، قم، ایران.
چکیده
در آیات 169 و170 سوره آل‌عمران، وضعیت شهیدان در نشئه برزخی تشریح شده است. در این راستا، ابتدا «حیات» داشتن آنها مورد تاکید قرار گرفته وسپس به ذکر شاخصه‌های دیگری درتوصیف موقعیت آنان پرداخته می‌شود. با توجه به قرینه «انسجام» که به نوعی رابطه بین کلمات و جملات متن دلالت دارد، به نظر می‌رسد می‌توان این مولفه‌ها را در راستای تبیین شاخصه‌های حیات قلمداد نمود. از جملۀ این شاخصه‌ها «شادمانی» است که با توجه به تقدم ذکر آن ،به نظر می‌رسد بتوان آن را به عنوان مولفه محوری حیات تلقی نمود و درباره ارتباط این دو مقوله با هم ،به بحث و بررسی پرداخت.
دستاورد کلی این نوشتار که با رویکرد توصیفی و تحلیلی و استناد به منابع کتابخانه‌ای سامان یافته، مبین آن است که خوانش آیات با تکیه بر قرینه انسجام می‌تواند چشم انداز تازه‌ای از «حیات» به روی مخاطب بگشاید و او را متوجه ارتباط آن با مقوله «شادمانی» نماید، مقوله‌ای که درخوانشهای مفسران مورد توجه قرار نگرفته است و به همین دلیل در انتقال یکی از پیامهای متن الکن مانده‌اند. آنچه این جستار را ضروری می‌نماید، عدم توفیق انسان معاصردر تجربه شادمانی است؛ مقوله ای که یکی از نیازهای او و محرک سایر فعالیتهایش است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explanation of the Central Component of "Life" in Verses 169 and 170 of Surah Al-Imran Based on the Concept of "Coherence"

نویسنده English

fatemeh kiaei
A graduate of the Master's degree in Quranic Sciences from Qom University, Qom, Iran.
چکیده English

In verses 169 and 170 of Surah Al-Imran, the situation of martyrs in the ecstasy of purgatory is described. In this regard, first their "life" is emphasized and then other indicators are mentioned in the description of their situation. According to the concept of "coherence" which implies some kind of relationship between the words and sentences of the text, it seems that these components can be considered in order to explain the indicators of life. Among these indicators is "happiness" which, due to the importance of mentioning it, it seems that it can be considered as the central component of life, and the relationship between these two categories will be discussed and investigated.
This article is done with a descriptive and analytical approach and referring to library sources. It shows that the reading of the verses based on the concept of coherence can open a new perspective of "life" to the audience and make him realize its relationship with "happiness", a subject that has not been considered in the studies of commentators and for this reason, one of the text messages is incomplete in transmission. What makes the analysis of this issue necessary is that the contemporary man is less successful in experiencing happiness, while it is one of the human needs and the motivation of his other activities

کلیدواژه‌ها English

Qur'an and semantics
life in the Qur'an
happiness in the Qur'an
the life of martyrs
the life of purgatory
the concept of coherence
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
ابوالسعود، محمد بن محمد. تفسیر ابی السعود (ارشاد العقل السلیم الی مزایا القرآن الکریم).­ بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1983 م.
ابوحیان، محمد بن یوسف. البحر المحیط فی التفسیر. بیروت: دار الفکر، 1420 ق.
ابوحیان، محمد بن یوسف. تفسیر النهر الماد من البحر المحیط. بیروت: دار الجنان، 1407 ق.
اشکوری، محمد بن علی. تفسیر شریف لاهیجی. تهران: دفتر نشر داد، 1373.
امین، نصرت‌بیگم. تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن. ­[بی نا]، [بی جا].
آدینه‌وند لرستانی، محمدرضا. کلمة الله العلیا.­ تهران: اسوه، 1377.
بقاعی، ابراهیم بن عمرنظم. الدرر فی تناسب الآیات و السور. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1427 ق.
جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن. درج الدرر فی تفسیر القرآن العظیم. اردن: دار الفکر،1430 ق.
حسینی همدانی، محمد. انوار درخشان در تفسیر قرآن. تهران: لطفی، 1404 ق.
حقی برسوی، اسماعیل بن مصطفی. تفسیر روح البیان.­ بیروت: دار الفکر، [بی تا].
خازن، علی بن محمد. تفسیر الخازن المسمی لباب التأویل فی معانی التنزیل. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، 1415 ق.
خطیب، عبدالکریم. التفسیر القرآنی للقرآن. بیروت: دار الفکر العربی،1424 ق.
زمخشری، محمود بن عمر. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دار الکتاب العربی، 1407 ق.
سبزواری، محمد. ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن. بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1419 ق.
سعدی، عبدالرحمن. تیسیر الکریم الرحمن فی تفیسر کلام المنان. بیروت: مکتبة النهضة العربیة،1408 ق.
سلطان علی‌شاه، سلطان محمد بن حیدر. متن و ترجمه فارسی تفسیر شریف بیان السعادة فی مقامات العبادة، ترجمه محمد رضاخانی وحشمت الله ریاضی. تهران: سر الاسرار، 1408 ق.
سید قطب. فی ظلال القرآن. لبنان: دار الشروق، 1425 ق.
شاه‌عبدالعظیمی، حسین. تفسیر اثنی عشری. تهران: میقات، 1363.
شحاته، عبدالله محمود. تفسیر القرآن الکریم (عبد الله شحاته). مصر: دار غریب، 1421 ق.‌
شعراوی، محمد متولی. تفسیر الشعراوی. بیروت: اخبار الیوم، ادارة الکتب و المکتبات، 1991 م.
شیخ علوان، نعمه‌الله بن محمود. الفواتح الإلهیة و المفاتح الغیبیة: الموضحة للکلم القرآنیة و الحکم الفرقانیة. قاهره: داررکابی للنشر،1999 م.
صادقی تهرانی، محمد. الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه. قم: فرهنگ اسلامی،1406 ق.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. تفسیر القرآن الکریم (صدرا).­ قم: بیدار، 1361.
صفوی، کوروش. «نگاهی به نظریه حوزه‌های معنایی از منظر نظام واژگانی زبان فارسی»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز 21، شماره اول (بهار 1383): 2-11.
صفوی، کوروش. درآمدی بر زبان‌شناسی عمومی.­ تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب،1360.
طالقانی، محمود. پرتوی از قرآن.­ تهران: شرکت سهامی انتشار،1362.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن.­ بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات،1390 ق.
طباطبایی، محمدحسین. ترجمه تفسیر المیزان. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی،1374.
طبرسی، فضل بن حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو، 1372.
طنطاوی، محمد سید. التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. قاهره: نهضة مصر،1997 م.
طوسی، محمد بن حسن. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، [بی تا].
عکبری، عبدالله بن حسین. التبیان فی إعراب القرآن.­ ریاض: بیت الأفکار الدولیة، 1419 ق.
فخر رازی، محمد بن عمر. التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب).­ بیروت: دار إحیاء التراث العربی،1420 ق.
فرانک ر. پالمر. نگاهی تازه به معنی‌شناسی. ترجمۀ کوروش صفوی. تهران: چاپ پنگوئن، 1366.
فضل بن حسن طبرسی. تفسیر مجمع البیان، مترجمین: حسین نوری همدانی، احمد بهشتی، ضیاء الدین‌نجفی، علی صحت، علی کاظمی، ابراهیم‌میر باقری، و محمد رازی، محققین و مصححین: محمد مفتح، هاشم رسولی، سید آقا موسوی کلانتری، هدایت‌الله‌مسترحمی و رضا ستوده.­ تهران: فراهانی، بیت،‌ 1339.
فضل‌الله، محمد حسین. من وحی القرآن، بیروت: دار الملاک، 1419 ق.
قاسمی، جمال‌الدین. تفسیر القاسمی المسمی محاسن التأویل. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1418‌ق.
قائمی نیا، علیرضا. بیولوژی نص. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389.
قرائتی، محسن. تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، 1388.
کاشانی، فتح‌الله بن شکرالله. منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. تهران: کتابفروشی اسلامیه، [بی تا].
کهولت، نعیمه، و بهرام جوکار. «ارتباط مؤلفه‌های عاطفی و شناختی شادی با موفقیت تحصیلی»، مجله فرهنگ در دانشگاه اسلامی 1، شماره اول (زمستان 1390): 3-14.
ماوردی، علی بن محمد. النکت و العیون تفسیر الماوردی. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون، 1419 ق.
مدرسی، محمدتقی. من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین، 1419 ق.
مغنیه، محمدجواد. تفسیر کاشف. ترجمه موسی دانش. قم: بوستان کتاب (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم)، 1378.
مکارم شیرازی، ناصر. تفسیر نمونه.‌ تهران: دار الکتب الإسلامیة، 1371.
مکوند، محمود، و محمد کاظم شاکر. «بازخوانی انسجام متن قران در پرتو نظریه نظم متقارن (با تأکید بر دیدگاه میشل کویپرس)»، فصلنامه پژوهش‌های قرآنی 20، شماره سوم (پاییز 1394): 4-34.
ملکی میانجی، محمدباقر. مناهج البیان فی تفسیر القرآن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات، 1414 ق.
موسوی سبزواری، عبدالاعلی. مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن (سبزواری). دفتر سماحه آیت‌الله العظمی السبزواری، [بی‌جا]: 1409 ق.
نحاس، احمد بن محمد. اعراب القرآن (نحاس).­ بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، 1421 ق.
نسفی، عبدالله بن احمد. تفسیر النسفی مدارک التنزیل و حقایق التأویل. بیروت: دار النفائس، 1416 ق.
نیشابوری، محمود بن ابوالحسن. وضح البرهان فی مشکلات القرآن.­ بیروت: دار القلم، 1410 ق.
هادیان رسنانی، الهه. «بازشناسی دو مفهوم «عسر» و «یسر» در سوره شرح و چالش‌های ترجمه و تفسیر آن»، دوفصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات ترجمه قرآن و حدیث 6، شماره دوازدهم (زمستان 1398): 289-316.
الهاشمی، سید احمد. جواهر البلاغه. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه، 1378.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.