دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

بازخوانی احکام کیفری قرآن در پرتو معیارهای محدود کننده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دپارتمان حقوق، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
قرآن حاوی تعدادی اندک حکم کیفری است که در بیان مفسران و فقیهان در پرتو سنت و سایر ادلة فقهی از حیث تعداد و شدت بسیار گسترش یافته است. در کتاب‌های مرتبط با احکام قرآن و نیز مجموعه‌های تفسیری، همواره این آیات در پرتو سنت تفسیر شده‌اند. در این نوشته، در قالب ارائة معیارهایی، خوانشی متفاوت عرضه می‌شود که براساس آن، چه‌بسا بتوان نه‌تنها به کیفرهای حداقلی قرآن ملتزم ماند، بلکه همین اندک را به‌گونه‌ای منعطف‌تر و زمان‌پسندتر تبیین کرد. محور اصلی بحث بر سر اصول حاکم بر نظام کیفری اسلامی است که در برخی قرائت‌ها اجازه و جرئت چنین تفسیری را می‌دهد.
قرآن حاوی تعدادی اندک حکم کیفری است که در بیان مفسران و فقیهان در پرتو سنت و سایر ادلة فقهی از حیث تعداد و شدت بسیار گسترش یافته است. در کتاب‌های مرتبط با احکام قرآن و نیز مجموعه‌های تفسیری، همواره این آیات در پرتو سنت تفسیر شده‌اند. در این نوشته، در قالب ارائة معیارهایی، خوانشی متفاوت عرضه می‌شود که براساس آن، چه‌بسا بتوان نه‌تنها به کیفرهای حداقلی قرآن ملتزم ماند، بلکه همین اندک را به‌گونه‌ای منعطف‌تر و زمان‌پسندتر تبیین کرد. محور اصلی بحث بر سر اصول حاکم بر نظام کیفری اسلامی است که در برخی قرائت‌ها اجازه و جرئت چنین تفسیری را می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Rereading the Criminal Rules of the Qur'an in the Light of Restrictive Criteria

نویسنده English

Hossein Soleymani
Assistant Professor of Law, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

The Qur'an contains a small number of criminal sentences that have been widely extended in the expression of commentators and jurists in the light of Sunnah and other jurisprudential arguments in terms of number and severity. These verses have always been interpreted in the light of Sunnah in books related to the rules of the Qur'an as well as commentary collections. In this article, in the form of criteria, a different reading is offered, according to which it is possible not only to adhere to the minimum punishments of the Qur'an, but also to explain this little in a more flexible and timely way. The main focus of the discussion is on the principles governing the Islamic penal system, which in some readings allows and dares such an interpretation.
The Qur'an contains a small number of criminal sentences that have been widely extended in the expression of commentators and jurists in the light of Sunnah and other jurisprudential arguments in terms of number and severity. These verses have always been interpreted in the light of Sunnah in books related to the rules of the Qur'an as well as commentary collections. In this article, in the form of criteria, a different reading is offered, according to which it is possible not only to adhere to the minimum punishments of the Qur'an, but also to explain this little in a more flexible and timely way.

کلیدواژه‌ها English

Atat-al-Ahkam
Dar’e Rule
Hodud
Talion
Moharebeh
Sexual Offenses

کتب و مقالات

قرآن کریم، ترجمۀ محمدمهدی فولادوند.
کتاب مقدس، ترجمۀ قدیم، چاپ سوم، لندن: انتشارات ایلام، 2002 م.
ابن‌عربی، محمد بن‌عبدالله (2003 م/ 1424 ق)، احکام القرآن، (4 ج)، چاپ سوم، بیروت: دارالکتب العربیه.
ابن‌کثیر، اسماعیل بن‌عمر (1420 ق/ 1999 م)، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق سامی بن محمد السلامه، (9 ج)، چاپ دوم، ریاض: دارطیبه.
ابوزید، محمد (1349 ق)، الهدایه و العرفان فی تفسیر القرآن بالقرآن، چاپ اول، مصر: مطبعه مصطفی البابی الحلبی.
استادی، رضا (1383)، «قلمرو قاعدة درء (2)»، فصل‌نامه فقه اهل بیت، شمارۀ 37، صص 71-94.
بجنوردی، محمدحسن (1377)، القواعد الفقیهه، چاپ اول، قم: الهادی.
خمینی، سیدروح‌الله (1379)، تحریرالوسیله، چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار الامام الخمینی.
خوانساری، سیداحمد (1364)، جامع المدارک فی شرح المختصر النافع، چاپ دوم، تهران: مکتبه الصدوق.
حاجی ده‌آبادی، احمد (1391)، قواعد فقه جزایی (حدود، قصاص، تعزیرات و دیات)، چاپ سوم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
حسینی جرجانی، میرابوالفتح (1362)، تفسیر شاهی یا آیات الاحکام، تهران: انتشارات نوید.
خویی، سیدابوالقاسم (1393)، مبانی تکمله‌ المنهاج، چاپ چهارم، تهران: انتشارات خرسندی.
رازی، ابوالفتوح حسین بن‌علی نیشابوری (1371)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، به کوشش و تصحیح محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، چاپ اول، ج 2، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
رازی، ابوالفتوح حسین بن‌علی نیشابوری (1374)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، به کوشش و تصحیح محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، چاپ اول، ج 6، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی.
سلیمانی، حسین (1384)، «احکام کیفری قرآن در مکاتب فقهی اسلامی به روایت ابوالفتوح رازی»، در: مجموعه مقالات کنگرۀ شیخ ابوالفتوح رازی، چاپ اول، قم: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث.
سلیمانی، حسین (1396)، «جایگاه علم قاضی در حدود از دید فقیهان و قانون‌گذار با نگاهی به دیدگاه آیت‌الله موسوی اردبیلی»، در: فقه و تدبیر؛ ویژه‌نامۀ آیت‌الله موسوی اردبیلی، چاپ اول، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
سلیمانی، حسین (1398 الف)، «اجراناپذیری کیفر سنگسار از شش منظر»، دوفصلنامۀ حقوق بشر، شمارۀ 27، صص 43-72.
سلیمانی، حسین (1398 ب)، «تحولات کیفر بدنی در متون حقوقی زردشتی»، در: علی‌حسین نجفی ابرندآبادی (زیرنظر)، دایره‌المعارف علوم جنایی، کتاب چهارم: علوم جنایی تجربی، چاپ اول، تهران: نشر میزان، صص 861-887.
سلیمانی، حسین (1399 الف)، «حدود شرعی در پرتو اصل قانونمندی قوانین کیفری با نگاهی تطبیقی به فقه شیعه و اهل سنت»، دوفصلنامۀ حقوق تطبیقی، دورۀ 7، شمارۀ پیاپی 14، صص 293-328.
سلیمانـی، حسین (1399ب)، عدالت کیفـری در آیین یهـود، چاپ سـوم، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
شهابی، محمود (1372)، ادوار فقه، (3 ج)، چاپ چهارم، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
صافی گلپایگانی، لطف‌الله (1363)، التعزیر انواعه و ملحقاته، چاپ اول، قم: موسسه نشر اسلامی.
صادقی فدکی، سیدجعفر (1390)، «بررسی و نقد پنج دیدگاه مطرح دربارۀ تعداد آیات الاحکام قرآن کریم»، پژوهش‌های فقهی، سال هفتم، شمارۀ 4، صص 35-66.
طبری، محمد بن‌جریر (1422 ق/ 2001 م)، جامع البیان عن تاویل آی القرآن، تحقیق عبدالله بن عبدالمحسن الترکی، چاپ اول، قاهره: دارهجر.
طباطبایی، علامه محمـدحسیـن (1392 ق/ 1972 م)، المیزان فی‌تفسیر القران، چاپ دوم، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
طوسی، شیـخ‌الطائفه محمد بن‌حسن (1417 ق)، التبیان فی تفسیر القرآن، (10 ج)، چاپ اول، قم: مؤسسه النشر الاسلامی.
عابدینی، احمد (1392)، احکام و حدود الهی در تفسیر سورۀ نور، چاپ اول، قم: بوستان کتاب.
فاضل مقداد، جمال‌الدین بن فاضل بن عبدالله السیوری (1380)، کنز العرفان فی فقه القرآن، ج 1، تهران: مجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الاسلامیه.
قاسمی، محمد جمال‌الدین (1376 ق/ 1957 م)، محاسن التاویل، تحقیق محمد فواد عبدالباقی (17 ج)، چاپ اول، قاهره: داراحیاء الکتب العربیه.
گرجی، ابوالقاسم (1380)، آیات الاحکام (حقوقی و جزایی)، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
محقق‌داماد، سیدمصطفی (1380)، قواعد فقه (بخش جزایی)، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
محقق‌داماد، سیدمصطفی (1385)، «مجازات عمل منافی عفت در قرآن»، مجلۀ تحقیقات حقوقی، شمارۀ 43، صص 11-57.
محقق حلی، جعفر بن‌حسن (1418 ق/ 1998 م)، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، (4 ج)، تحقیق عبدالحسین محمدعلی، بیروت: دارالاضواء.
مدیرشانه‌چی، کاظم (1380)، آیات الاحکام، چاپ دوم، تهران: سمت.
مغنیه، محمدجواد (1424 ق)، تفسیر الکاشف، چاپ اول، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
موسـوی اردبیلـی، عبـدالکریـم (1427 ق)، فقـه الحـدود و التعزیـرات، (4 ج)، چاپ دوم، قـم: انتشارات دانشگاه مفید.
نجفی، شیخ محمدحسن (1981 م)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، (43 ج)، تحقیق محمود القوچانی، چاپ هفتم، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
ب) منابع لاتین
Epstein, Rabbi J.: The Babylonian Talmud, (18 vol.), London: The Soncino Press, pp. 1935-1952.
The Law of Manu )2001(. Trans. By: G. Būhler in: Max Muller (ed.), vol. 25, Sacred Books of the East, Curzon, Reprinted.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.