نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دپارتمان حقوق، دانشگاه مفید، قم، ایران.

2 دکترای قرآن و حقوق، جامعه المصطفی، قم، ایران.

3 دانش پژوه مقطع دکتری تفسیر تطبیقی ،جامعه المصطفی ،قم، ایران.

چکیده

از آنجا که قرآن کریم به عنوان مهمترین منبع دین مبین اسلام مورد پذیرش همه مذاهب اسلامی است، اثبات یا عدم اثبات قرآنی بودن منشأ برخی از قواعد حقوقی می تواند تأثیر بسزایی در توجیه یا عدم توجیه آن قواعد میان حقوقدانان مسلمان داشته باشد و به نوعی جوامع اسلامی را به وحدت کلمه نزدیک تر نماید.
این پژوهش دلالت آیه افوا بالعقود بر قاعده حقوقی اصل لزوم مورد بازنگری و تامل مجدد قرار داده است، در این راستا ابتدا واژگان تشکیل دهنده آیه از حیث لغوی و اصطلاحی مورد بررسی قرار گرفته ، سپس به بررسی ترکیب و هیئت آیه پرداخته شده است، پس از بررسی بیانات مفسرین و فقها پیرامون آیه شریفه ، ادله قول به دلالت ایه بر اصل لزوم و همچنین ادله قول به عدم دلالت آیه بر اصل لزوم نقل و مورد بررسی قرار گرفته شده است ؛ نتیجه اینکه به نظر می رسد آیه شریفه هیچ گونه دلالتی بر اصل لزوم ندارد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

New research on indication of the verse "أوفوا بالعقود" on the principle of necessity

نویسندگان [English]

  • Mohammad Mahdi Meghdadi 1
  • Mehdi Hemmatian 2
  • Seyyedeh Masoumeh Fatemi 3

1 Associate Professor, Department of Law, Mofid University, Qom, Iran.

2 PhD in Quran and Law, Al-Mustafa International University, Qom, Iran.

3 PhD Scholar in Comparative Interpretation, Al-Mustafa International University, Qom, Iran

چکیده [English]

Since all Islamic religions have accepted the Holy Quran as the most important source of the religion of Islam, the Proving or not proving the Qur'anic origin of some legal rules may have a great impact on the justification or non-justification of those rules among Muslim jurists and brought Islamic societies closer to the unity. This study has reviewed indication of the verse أوفوا بالعقود on the legal rule of "principle of necessity" and after reviewing the Statements of commentators and jurists, the arguments of the views on the indication and non- indication of the verse on the principle of necessity are presented and examined. The result is that the verse does not any the indication on the principle of necessity.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contract
  • Principle of necessity Covenant
  • Faithfulness

کتاب­نامه

الف-کتب و مقالات

الف-1: فارسی

قرآن کریم.
ابن‌فارس، احمد (1404 ق)، معجم المقائیس اللّغه،چاپ اول، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414)، لسان العرب، 15 جلد، چاپ سوم، بیروت: دارالفکر للطباعة والنشر.
اراکى، محمدعلى (1415)، البیع، چاپ اول، قم: مؤسسه در راه حق.
اردبیلى، احمد بن محمد (بی‌تا)‌، زبدة البیان فی أحکام القرآن، تهران:‌ المکتبة الجعفریة لإحیاء الآثار الجعفریة.
اصفهانى، محمدحسین (1418)، حاشیة کتاب المکاسب 5 جلد، چاپ اول، قم: أنوار الهدى.
انصاری، مرتضی بن محمد امین (1383)، مطارح الانظار (چاپ جدید)، چاپ اول، قم: مجمع الفکر الاسلامی.
انصاری، مرتضى بن محمد امین (1415)، کتاب المکاسب، 6 جلد، چاپ اول، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
بحرانى، محمد سند (1428)، فقه المصارف و النقود، یک جلد، چاپ اول، قم: مکتبة فدک.
بحرانى، یوسف بن احمد (1405)، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، 25 جلد، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
بهبهانى، محمدباقر (1424)، مصابیح الظلام، 11جلد، چاپ اول، قم: مؤسسة العلامة المجدد الوحید البهبهانی.
بیضاوى، عبدالله بن عمر (1418)، أنوار التنزیل و أسرار التأویل‏، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربى.‏
جزائرى، سید محمدجعفر (1416)، هدى‌الطالب فی شرح‌المکاسب، 7جلد، چاپ اول، قم: مؤسسة دارالکتاب.
جوهری، اسماعیل بن حماد (1410)، الصحاح؛ تاج اللغه و صحاح العربیه، چاپ اول، بیروت: دارالعلم للملایین.
حائری طبابائی، سید علی بن محمد (1418)، ریاض المسائل فی تحقیق الاحکام بالدلائل (حدیثه)، قم: مؤسسه آل‌‌البیت (ع).
حائری، سید کاظم (1423)، فقه العقود، چاپ دوم، قم: مجمع اندیشه اسلامی.
حائرى طباطبائی، سید محمد مجاهد (1296 ق)، القواعد و الفوائد و الاجتهاد و التقلید (مفاتیح الأصول)، یک جلد، چاپ اول، قم: مؤسسه آل‌‌البیت (ع).
حسینی قمى (روحانی)، سید صادق (1412)، فقه الصادق (ع) ، 26 جلد، چاپ اول، قم: دارالکتاب مدرسه امام صادق (ع).
حقی برسوی، اسماعیل بن مصطفی(بی تا)، روح البیان، چاپ اول، بیروت: دارالفکر.
حلى، ابن‌‌‌ادریس (1410)، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى، 3 جلد، چاپ دوم، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حلّى، جعفر بن حسن‌ (1408)، شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام، چاپ دوم، قم: انتشارات اسماعیلیان‌.
حلّى، جمال‌‌الدین (1407)، المهذب البارع فی شرح المختصر النافع‌، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. ‌
حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر (1413)، مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة، 9 جلد، چاپ دوم، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر (1414)، تذکرة الفقهاء، 14 جلد، چاپ اول، قم: مؤسسه آل‌‌البیت (ع).
حلّى، محمد بن حسن بن یوسف (1387)، إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد، 4 جلد، چاپ اول، قم: انتشارات اسماعیلیان.
حلّى، مقداد بن عبد اللّه سیورى (1404)، التنقیح الرائع لمختصر الشرائع، 4 جلد، چاپ اول، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌‌اللّه مرعشى نجفى.
حلّى، مقداد بن عبد اللّه سیورى (بی‌تا)، کنز العرفان فی فقه القرآن‌، چاپ اول، قم: بی‌‌نا.‌
حلّى، نجم‌‌الدین جعفر بن زهدرى (1428)، إیضاح ترددات الشرائع، 2جلد، چاپ دوم، قم: کتابخانه آیت‌‌اللّه مرعشى نجفى.
حمیرى، نشوان بن سعید (1420)، شمس العلوم و دواء کلام العرب من الکلوم، 12 جلد، چاپ اول، بیروت: دارالفکر المعاصر.
خراسانى، محمد کاظم بن حسین (1406)، حاشیة المکاسب، یک جلد، چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
خلخالى، سید محمدمهدى موسوى (1427)، فقه الشیعة - کتاب الإجارة، یک جلد، چاپ اول، تهران: مرکز فرهنگى انتشارات منیر.
خمینى، سید روح الله (1421)، کتاب البیع (للإمام الخمینی)، 5 جلد، چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره).
خمینى، سید مصطفى (1418) ،کتاب البیع، چاپ اول، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى(ره).
خویى، سید ابوالقاسم (بی‌تا)، مصباح الفقاهة (المکاسب)، 7 جلد.
رازی، فخرالدین محمد بن عمر (1420)، مفاتیح الغیب، چاپ سوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412)، مفردات ألفاظ القرآن، یک جلد، چاپ اول، بیروت: دار العلم.
راوندى، قطب‌‌الدین سعید بن عبداللّه (1405)، فقه القرآن، 2 جلد، چاپ دوم، قم: انتشارات کتابخانه آیت‌‌اللّه مرعشى نجفى.
رشتی نجفى، میرزا حبیب‌‌اللّه (1311 ق)، کتاب الإجارة، یک جلد، چاپ اول، بى تا.
رشتی نجفى، میرزا حبیب‌‌اللّه (1407)، فقه الإمامیة، قسم الخیارات، یک جلد، چاپ اول، قم: کتاب‌فروشى داورى.
زمخشرى، محمود بن عمر (1407)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، 4جلد، چاپ سوم، بیروت: دارالکتاب العربی.
شریف مرتضى، على بن حسین (1415)، الانتصار فی انفرادات الإمامیة، یک جلد، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
شهیدی تبریزى، میرزا فتاح (1375)، هدایة الطالب إلی أسرار المکاسب، 3 جلد، چاپ اول، تبریز: چاپخانه اطلاعات.
صدر، سید محمدباقر(1420)، ماوراء الفقه، 10 جلد، چاپ اول، بیروت: دار الأضواء للطباعة و النشر و التوزیع.
طباطبائی قمى، سید تقى(1413)، عمدة المطالب فی التعلیق على المکاسب، 4 جلد، چاپ اول، قم: کتاب‌فروشى محلاتى.
طباطبائی،سید محمدحسین(1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طبرسی، فضل بن حسن(1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، چاپ سوم، تهران: انتشارات ناصر خسرو.
طبری کیاهراسی، ابوالحسن علی بن محمد(1405)، احکام القرآن، چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه.
طریحی، فخرالدین بن محمد(1375)، مجمع البحرین، تهران: مرتضوی.
طوسى، محمد بن حسن‌(1387)، المبسوط فی فقه الإمامیة، چاپ اول، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة‌.
طوسى، محمد بن حسن(1407)، الخلاف، 6 جلد، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
طوسى، محمد بن حسن(بی‌تا)، التبیان فى تفسیر القرآن، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربى.‏
عاملی (شهید ثانی)، زین‌‌الدین بن علی(1410)، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی الکلانتر)، چاپ اول، قم: کتاب‌فروشی داوری.
عاملى (شهید اول)، محمد بن مکى(بی‌تا)، القواعد و الفوائد، 2 جلد، چاپ اول، قم: کتاب‌فروشى مفید.
عاملی (شهید ثانی)، زین‌‌الدین بن علی(1413)، مسالک الإفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام، چاپ اول، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیه.
عاملى (شهید ثانى)، زین‌‌الدین بن على(1416)، تمهید القواعد الأصولیة و العربیة، یک جلد، چاپ اول، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم.
عاملى، سید جواد بن محمد(1419)، مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة، 23 جلد، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
عاملى، محمد بن على(1411)، نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الإسلام‌، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
علیدوست، ابوالقاسم(1395)، فقه و حقوق قراردادها (ادله عام قرآنی چاپ اول، قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.
فاضل آبی، حسن بن ابی‌‌طالب(1417)، کشف الرموز فی شرح المختصر، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
فضل‌‌اللّه، سید محمدحسین(1419)، من وحى القرآن، 25جلد، چاپ اول، بیروت: دار الملاک.
فیومى، احمد بن محمد(بی‌تا)، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، قم: منشورات دار الرضی‌.
قشیری، عبد الکریم بن هوازن(2000م)، لطائف الاشارات، قاهره: الهیئه المصریه العامه للکتاب.
کاظمی اسدی، فاضل جواد بن سعد(ش1365)، مسالک الأفهام إلى آیات الأحکام، 4 جلد،چاپ دوم، تهران، مرتضوی،
کرکى (محقق ثانى)، على بن حسین(1414)، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، مؤسسه آل‌‌البیت (ع).
کرکى (محقق ثانى)، على بن حسین، رسائل المحقق الکرکی، 3 جلد، چاپ اول، قم: کتابخانه آیت‌‌اللّه مرعشى نجفى و دفتر نشر اسلامى.
مامقانى، محمدحسن بن ملاعبداللّه(1316)، غایة الآمال فی شرح کتاب المکاسب، 3جلد، چاپ اول، قم: مجمع‌‌الذخائر الإسلامیة.
مراغى، سید میرعبدالفتاح بن على(1417)، العناوین الفقهیة، 2 جلد، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
مصطفوى، سید حسن(1402)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، 14 جلد، چاپ اول، تهران: مرکز الکتاب للترجمة و النشر.
مکارم شیرازى، ناصر(1427)، دائرة المعارف فقه مقارن، یک جلد، چاپ اول، قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى‌‌طالب (ع).
 موسوی بجنوردى، سید محمد(1401)، قواعد فقهیه، 2 جلد، چاپ سوم، تهران: مؤسسه عروج.
میرزاى قمى، ابوالقاسم بن محمد حسن(1413)، جامع الشتات فی أجوبة السؤالات، 4 جلد، چاپ اول، تهران: مؤسسه کیهان.
میرزاى قمّى، ابوالقاسم بن محمد حسن(1427)، رسائل، 2 جلد، چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامى.
نائینى، میرزا محمدحسین(1373ق)، منیة الطالب فی حاشیة المکاسب، 2 جلد، چاپ اول، تهران: المکتبة المحمدیة.
نائینى، میرزا محمدحسین(1413)، المکاسب و البیع‌، چاپ اول، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
نجفی، محمدحسن(1404)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
نجفى (کاشف‌‌الغطاء)، حسن بن جعفر بن خضر(1422)، أنوار الفقاهة - کتاب المکاسب، یک جلد، چاپ اول، نجف: مؤسسه کاشف الغطاء.
نراقى، مولى احمد بن محمدمهدى‌(1417)، عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام و مهمات مسائل الحلال و الحرام‌، چاپ اول، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم‌.
واسطى زبیدى، سید محمدمرتضى(1414)، تاج‌‌العروس من جواهر القاموس، 20جلد، چاپ اول، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر.

همدانى، آقا رضا بن محمدهادى(1420)، حاشیة کتاب المکاسب، یک جلد، چاپ اول، قم: مؤلف.
CAPTCHA Image