نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.

چکیده

دربارۀ پیام‌های اخلاقی قرآن دو نظریه وجود دارد: نظریۀ موافقت و نظریۀ مخالفت با نظام‌مندیِ اخلاق قرآنی. نظریۀ نخست به امکان نظام‌مند بودن این مفاهیم و فواید آن در ترسیم رهنمودهای اخلاقی می‌اندیشد و آن‌ را مجموعه‌ای از گزاره‌ها، قواعد، موضوعات و مفاهیمی می‌داند که دارای چنان چینش و مناسبات و ساختاری است که هم از جهت روابط مفهومی موضوعی، و هم از جهت مناسبات حکمی در راستای رسیدن به‌ غایت خاصی عمل می‌کند و این نظام برخوردار از چنان سلسله‌های علت و معلولی است که دارای کارکرد هماهنگ بوده و در راستای رسیدن به ‌غایت واحدی ایفای نقش می‌کند. اما نظریۀ دوم، به بی‌فایده بودن این کار، قائل است و آن را موجب محدود کردن ارزش‌های اخلاقی می‌داند و معتقد است غنی بودن اخلاق فراتر از یک نظام است. این نوشته درصدد اثبات نظریۀ نخست در قرآن با روش تحلیل و استناد است. لذا در آغاز تلقی از نظام‌مندی را تعریف و تبیین می‌کند؛ سپس به بیان فواید کشف نظام اخلاقی در برابر نظریه رقیب می‌پردازد؛ آن‌گاه از قائلان به نظریه و اینکه چگونه شد تا آنان به این نظریه روی آوردند، سخن می‌گوید و برای امکان کشف و بیان عناصر ضروری برای ایجاد نظام اخلاقی، شواهدی ذکر می‌کند؛

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Religious Systematizing in the Contemporary World: An Introduction to Explaining the Systematization of Quranic Ethics

نویسنده [English]

  • Seyed Mohammad Ali Ayazi

Assistant Professor, Faculty of Law, Theology and Political Science, Islamic Azad University, Research Sciences Branch, Tehran, Iran.

چکیده [English]


There two theories about ethical messages in Quran; Assent theory and Dissent theory to Quranic ethical systematization. The first theory indicates the possibility of being systematized of these concepts and its benefits in outlining ethical guidelines and also considers them as a set of predicates, instructions, topics and concepts which are in an appropriate order, relationship and construction acting in respect of both thematic conceptual relations and rulings associations to reach a specific objective; moreover, this system has a casual progression and plays an important role in reaching that objective. In contrast, the second theory admits it as a useless one, and considers it as a means to limit the ethical values and believes that the richness in ethic is beyond the system. This paper is to prove the first theory in Quran by means of documents and analyzing method; therefore, at first it explains this systematization, then goes on to state the advantages of ethical system discovery against rival theory; in addition, it will talk about its believers and their reason to believe it; and also it gives some evidences to show the possibility of necessary elements discovery to make an ethical system and mentions the explanation about them. Finally, the triple respects will follow up. This theory asks for those Quranic studies that although they include elements, concepts, prospects, rulings, narratives and authentications, it will be shown that all these meanings are omnidirectional and relatable. In this discussion, the focus is on its general form. Eventually the theories problems will be adverted to.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Systematization
  • Ethical System Essentials
  • Ethical System Principle in Quran

کتاب­نامه

الف-کتب و مقالات

الف-1: فارسی

اصفهانی، محمدحسین (1373)، نهایة الدرایة فی شرح الکفایة، چاپ اول، قم: نشر موسسه آل­البیت (ع).
ایازی، سیدمحمدعلی (1396)، آزادی در قرآن، چاپ­چهارم، تهران: انتشارات ذکر.
ایازی، سیدمحمدعلی (1396)، «اخلاق اجتماعی در تفسیر راهنما»، در سلسله مقالات همایش شخصیت، آرا و اندیشه­های آیت­الله هاشمی رفسنجانی، تهران: دفتر تبیین اندیشه های آیت الله هاشمی رفسنجانی.
ایازی، سیدمحمدعلی (1398)، اصل کرامت انسان به مثابه قاعده ای فقهی، چاپ اول، قم: سرایی.
ایازی، سیدمحمدعلی، (پاییز 1398)، «اعتباری بودن اخلاق و حل چالش­های فقهی»، حیات معنوی، سال اول، شماره2، صص126-152.
ایازی، سیدمحمدعلی (1380)، درآمدی بر مبانی فقه­پژوهی قرآن، چاپ اول، قم: پژوهشگاه علوم و اندیشه اسلامی، بوستان کتاب.
ایزوتسو، توشیهیکو (1361)، خدا و انسان در قرآن، ترجمۀ احمد آرام، چاپ­اول، تهران: شرکت انتشار.
ایزوتسو، توشیهیکو (1378)، مفاهیم اخلاقی- دینی در قرآن مجید، ترجمۀ فریدون بدره‌ای، چاپ­سوم، تهران: فرزان روز.
چرچمن وست، چارلز (1375)، نظریۀ سیستم­ها، ترجمۀ رشید اصلانی، چاپ سوم، تهران: مرکز آموزش مدیریت دولتی.
سراج­زاده، حسن (1397)، «قرآن و نظام اخلاقی آن»، مجله اخلاق وحیانی، سال­ششم، دورۀ 6، شمارۀ 2، صص 5-46.
دیلمی، احمد (1389)، «چیستی و چرایی نظام اخلاقی اسلام»، فصلنامه‌ علمی ترویجی اخلاق، سال­اول، شمارۀ 4، صص 42-49.
حسینی، سیدحسین (1392)، «اخلاق اسلامی یا نظام اخلاقی اسلام؟»، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال­سیزدهم، پیاپی 29، دورۀ 13، شمارۀ 4، صص 42-63.
حسینی، سیدعلی­اکبر (1395)، «جستاری در باب روابط ارزش‌های اخلاقی گامی در مسیر کشف نظام اخلاقی قرآن»، پژوهش­های قرآنی، سال­بیست­ویکم، پیاپی 78، شمارۀ 1، صص 34-62.
راغب اصفهانى، حسین­بن محمدبن مفضل (1405 ق)، مقدمة جامع التفاسیر، به­تحقیق و مقدمه احمدحسین فرحان کویت، چاپ اول، بیروت: دارالدعوة.
صدر، محمدباقر (بی­تا)، المدرسة القرآنیة، چاپ اول، بیروت: دارالتعاریف.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1402 ق)، حاشیة الکفایة، چاپ اول، قم: بنیاد علمی فکری علامه طباطبایی (ره).
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1350)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، چاپ اول، قم: دارالعلم.
طباطبایی، سیدمحمدحسین (1390ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.
مصباح، محمدتقی (1388)، فلسفه اخلاق، به­تحقیق و نگارش احمدحسین شریفی، چاپ­­چهارم، تهران: شرکت چاپ و نشر بین­الملل سازمان تبلیغات اسلامی.
مصباح، محمدتقی (1391)، اخلاق در قرآن، به­تحقیقِ محمدحسین اسکندری، چاپ پنجم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشى امام خمینى (ره).
مطهری، مرتضی (1362)، بررسی اجمالی مبانی اقتصاد اسلامی، چاپ اول، تهران: انتشارات حکمت.
مطهری، مرتضی (1377)، مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، جلدهای6، 22و28، چاپ دوم، قم: انتشارات صدرا.
مظفر، محمدرضا (1386ق/1967م.)، اصول فقه، تهران: انتشارات المعارف الاسلامیه (افست از طبع دارالنعمان نجف)
ملکیان، مصطفی (1370)، جزوۀ آموزشی نظام اخلاقی قرآن، بی‌نا، بی‌جا.
هاشمی، سیدحسین (1391)، «سازواره نظام اخلاقی در قرآن»، پژوهش­های قرآنی، سال هجدهم، پیاپی­ 69، شمارۀ 69، صص 92-112.
هویزی، علی­بن جمعه (1415)، نورالثقلین، به­تصحیحِ سیدهاشم رسولی، چاپ چهارم، قم: اسماعیلیان.
 
CAPTCHA Image