دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

پژوهشی در معنای آیات اختلاف در قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
چکیده
مقصود قرآن از اختلاف در کتاب یا اختلاف پس از آمدن دانش چیست؟ اختلاف‌کنندگان چه کسانی هستند؟ آیا همگی بر باطل‌اند یا برخی برحق‌اند؟ آیا مؤمنان و پیروان پیامبران در زمرۀ این اختلاف‌کنندگان و یکی از طرف‌های اختلاف به شمار می‌روند یا خیر؟ اگر همگی اختلاف‌کنندگان بر باطل‌اند، داوری میان اختلاف‌کنندگان «لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ» به چه معناست؟ و اگر همگی بر باطل نیستند، چرا قرآن اختلاف‌کنندگان را جملگی بر ستیز و گمراهی عمیق معرفی کرده و می‌فرماید: ﴿إِنَّ الَّذینَ اخْتَلَفُوا فِی الْکِتابِ لَفی‏ شِقاقٍ بَعیدٍ﴾، این اختلاف چه زمانی رخ داده یا رخ می‌دهد؟ آیا این اختلاف پس از ابلاغ پیام و انجام رسالت پیامبران و در میان پیروان ایشان رخ داده است؟ در این صورت چرا همه اختلاف‌کنندگان مذمت شده و طرف‌دارانِ حق، استتثنا نشده‌اند؟ آیا مقصود از اختلاف‌کنندگان منکران انبیا‌ هستند؟ در این صورت مقصود از اختلاف آنان دربارۀ تعالیم انبیا چیست؟ و چرا آنان نه به‌خاطرِ انکار بلکه به‌خاطرِ اختلاف تهدید به عذاب الاهی شده‌اند؟ این ابهامات تأمل در معنای واژۀ «اختلاف» در آیات قرآن را ضرورت می‌بخشد. در این نوشتار قصد داریم نشان دهیم اختلاف مورد مذمت قرآن اختلاف به معنایی نیست که ما امروزه به‌کار می‌بریم.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Study of the Verses Including the Word Ekhtelāf and its Derivations in the Qurʾān

نویسنده English

Mohsen Armin
Faculty member of the Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran.
چکیده English

What does the Quran mean by dispute over the book or disagreement after knowledge came? Who are those who differ? Are all of them wrong or some are right? Could prophets’ believers and followers be among those who differ and be one side of the dispute or not? If all of those who dispute are wrong, why is there any need to make judgement between them, like when the Quran says: »it had been judged between them«? And if some of them are right, why the Quran says:» Those who dispute as regards The Book, they are in a wide schism, Far from the Truth«. “Indeed, those who differ over the Book are in extreme dissension”? When would or does this disagreement happen? Did the dispute happen after prophets had delivered the Message and it was between Messengers’ followers? If so, why have all of those who differ been despised and have not seekers after the truth been exempt? When the Quran discusses those who dispute, does it refer to the deniers? If so, who are those who differ over prophets’ messages. And why have they been warned of divine punishment for differing and not for denying? These ambiguities make it necessary to scrutinize the meaning of “to differ” in the verses of Quran. This paper aims to show that “differing” or “disputing”, that the Quran reprehends, has a different meaning than what we use today.

کلیدواژه‌ها English

Disagreement
Dispute
Verses on Disagreement
Judgement
Settlement

کتب و مقالات

ابن فارس، أبوالحسین أحمدبن فارس­بن زکریا القزوینی (1979)، معجم مقاییس اللغة، به­تحقیقِ عبدالسلام محمد هارون، چاپ اول، بیروت: دارالفکر.
ابن­العثیمین، محمدبن صالح­بن محمد (1425 ق)، شرح الأربعین النوویة، چاپ سوم، المملکة العربیة- عنیزة: دارالثریا للنشر.
ابن­حنبل، احمدبن محمد (1421 ق)، مسند الإمام أحمدبن حنبل، چاپ­اول، بیروت: مؤسسة الرسالة.
ابن‏عاشور، محمدطاهر (1420 ق)، تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن­عاشور، 30 جلد، چاپ­اول، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
ابن‏کثیر، اسماعیل­بن عمر (1419 ق)، تفسیر القرآن العظیم (ابن­کثیر)، 9 جلد، چاپ­اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
ابن­منظور، محمدبن مکرم­بن على (1414 ق)، لسان العرب، چاپ سوم، بیروت: دار صادر.
آلوسى، محمود­بن عبدالله (1415 ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، 16 جلد، چاپ­اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
بخارى، محمدبن اسماعیل (1410 ق)، صحیح البخاری، 11 جلد، چاپ­دوم، قاهره: وزارة الاوقاف، المجلس الأعلى للشئون الإسلامیة، لجنة إحیاء کتب السنة.
الراغب الأصفهانى، أبوالقاسم الحسین­بن محمد (1412 ق)، المفردات فی غریب القرآن، به­تحقیقِ صفوان عدنان الداودی، چاپ اول، بیروت-دمشق: دارالقلم-الدار الشامیة.
الزبیـدی، محمـدبن محمـد، مرتضـی (1414 ق)، تاج العـروس مـن جواهـر القامـوس، چـاپ اول، بیروت: دارالفکر.
زمخشرى، محمودبن عمر (1407 ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، 4 جلد، چاپ­سوم، بیروت: دارالکتاب العربی.
طباطبایى، محمدحسین (1390 ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، 20 جلد، چاپ­دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
طبرسى، فضل­بن حسن (1372 ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، 10 جلد، چاپ­سوم، تهران: ناصرخسرو.
طبرى، محمدبن جریر (1412 ق)، جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى)، چاپ­اول، بیروت: دارالمعرفة.
فخررازى، محمدبن عمـر (1420 ق)، التفسیـر الکبیر (مفاتیح الغیب)، 32 جلد، چاپ­سوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
الفیومی، احمدبن محمدبن علی المقری (1414 ق)، ‌المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، چاپ اول، قم: مؤسسة دارالهجرة.
قرطبى، محمدبن احمد (1364)، الجامع الأحکام القرآن، 20 جلد، چاپ­اول، تهران: ناصرخسرو.
کلینى، محمدبن یعقوب (1430 ق)، الکافی (ط - دارالحدیث)، 15 جلد، چاپ­اول، قم: مؤسسۀ علمى فرهنگى دارالحدیث.
مسلم­بـن حجـاج، ابوالحسن القشیـری النیشابـوری (1412 ق)، صحیح مسلـم، 5 جلـد، چـاپ­اول، قاهره: دارالحدیث.
الف-2: لاتین
Al-Bukhārī, Muḥammad ibn Ismā‘īl (1990). Sahih al-Bukhari, 2nd ed, Cairo: The Ministry of Endowments, the Supreme Council for Islamic Affairs, the Committee for the Revival of Sunnah Books. [In Arabic]
Al-Kulayni, Muhammad ibn Ya'qub (2009). Al-Kafi, 1nd ed, Qom: Dar Al-Hadith Scientific and Cultural Institute. [In Arabic]
Al-Raghib al-Isfahani, Abul-Qasim al-Hussein bin Mufaddal (1992). Al-Mofradat fi Gharib al-Quran, Researched by Safwan bin Adnan Al-Dawoudi, 1nd ed, Birut-Damascus: Dar al-kalam-Dar al-shamieah. [In Arabic]
Al-Tabari, Muhammad ibn Jarir (1992). Jame 'al-Bayyan fi Tafsir al-Quran, 1nd ed, Beirut: Dar al- Marefah. [In Arabic]
Alusi, Mahmud ibn ‘Abd Allāh (1994). Ar-Rūh al-Ma'ānī fī Tafsīri-l-Qur'āni-l-'Aẓīm wa Sab'u-l-Mathānī, 1nd ed, Beirut: Dar al-Kotob al-Ilmiyah - Muhammad Ali Beydoun publications. [In Arabic]
Al-Zabīdī, Muḥammad ibn Muḥammad al-Murtaḍá (1994). Taj al‑Arus Min Jawahir al‑Qamus, 1nd ed, Beirut: Dar al Fikr. [In Arabic]
Al-Zamakhshari, Mahmoud ibn Omar (1987). Al-Kashshaaf 'an Haqa'iq al-Tanzil va oyoun al-Aqavil fi Wojouh al-Ta’wil, 3nd ed, Beirut: Dar al-Kotob al-Arabi. [In Arabic]
Fakhr al-Din al-Razi, Muhammad ibn Umar (2000). Mafatih al-Ghayb (al-Tafsir al-Kabir), 3nd ed, Beirut: Dar al-Ahya al-Tarath al-Arabi. [In Arabic]
Fayumi, Ahmad ibn Muhammad al-Moqri (1994). Al-Misbah Al-Munir in Gharib Al-Sharh Al-Kabir for Rafi'I, Qom: Dar al-Hijra Foundation. [In Arabic]
Ibn al-Uthaymeen, Muhammad ibn Saleh (2004). Sharḥ Arbaʻīn-i Navāvī, 3nd ed, Saudi Arabia: dar al-sorayya. [In Arabic]
Ibn Ashur, Muhammad (2000). Al-Tahrir wa'l-Tanwir, 1nd ed, Beirut: Arab History Foundation. [In Arabic]
Ibn Fariss, Abū al-Ḥusayn Aḥmad ibn Fāris ibn Zakariyyā Al-Qazvini (1979). The Dictionary of Comparative Language, Researched by: Abd al- salaam Mohammad Harun, 1nd ed, Beirut: Dar al-Fekr. [In Arabic]
Ibn Hanbal, Ahmad Ibn Muhammad (2001). Musnad Ahmad ibn Hanbal, 1nd ed, Beirut: al- Risalah Foundation. [In Arabic]
Ibn Kathīr, Ismā‘īl ibn ‘Umar (1999). Tafsir al-Qura’n al- azim (Tafsir ibn Kathir), 1 nd ed, Beirut:  Dar al-Kotob al-Ilmiyah - Muhammad Ali Beydoun publications. [In Arabic]
Ibn Manzur, Muhammad ibn Mukarram ibn Alī (1994). Lisan al-Arab, 3nd ed, Beirut: dar sader. [In Arabic]
Muslim ibn al-Ḥajjāj, Abolhasan al-Qushayrī (1992). Sahih Muslim, 1nd ed, Qom: Dar al-Hadith. [In Arabic]
Qurtubi, Muhammad bin Ahmad (1985).The Compilation of the Rulings of the Qur’an (Tafsir al-Qurtubi), 1nd ed, Tehran: Nasir Khusraw. [In Arabic]
Tabatabai, Muhammad Husayn (1972).Tafsir al-Mizan, 2nd ed, Beirut: A’lami Foundation li-alKkotob. [In Arabic]
Tabresi, Fadhl ibn Hasan (1993). Majma' al-Bayan fi-Tafsir al-Qur'an, 3nd ed, Tehran: Nasir Khusraw. [In Arabic]
 
 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.