نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران.

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

چکیده

مفهوم خشونت همواره یکی از مسائل چالش­برانگیز در پژوهش­های اجتماعی بوده است. در جهان اسلام نیز این مسئله از دیرباز مورد توجه اندیشمندان، به‌‌ویژه جامعه­شناسان دینی بوده و البته دستاویز بسیاری از افراط‌‌گرایان نیز قرار گرفته است. زاویه نگاه و دیدگاه‌‌های مختلف درباره خشونت، می­تواند گونه­های متفاوتی از آن را به نمایش بگذارد، مانند: خشونت فردی، خشونت اجتماعی، خشونت پنهان یا آشکار و ... .
این نوشتار با روش توصیفی ـ تحلیلی معیارهای روایی و ناروایی اِعمال خشونت در اجتماع را در آیات قرآن بررسی کرده است. نخست «عدالت» معیار تمایز روایی و ناروایی خشونت و در ادامه، دو مؤلفه «اخلاق» و «قانون» به عنوان ملاک اِعمال خشونت در قرآن تحلیل شده است؛ به این معنا که هر رفتار، گفتار و عملکرد ضد خاطیان اجتماعی که در چارچوب مفهوم اخلاق و قانون بگنجد، خشونت جایز شمرده می‌‌شود؛ هرچند با شدت عمل و رنج همراه باشد. مصادیق خشونت جایز و غیرجایز در اجتماع نیز با الهام از آیات کریمه قرآن استخراج و تبیین گردیده­ است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Holy Quran and the Criteria for Permitting Violence in Society

نویسندگان [English]

  • Kosar Halalkhor 1
  • Iraj Goljani 2

1 Ph.D Studentd in Quranic Sciences and Hadith, University of the Quran and Hadith, Qom, Iran.

2 Assistant Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.

چکیده [English]

The concept of violence has always been one of the most challenging issues in social research. In the Islamic world, this issue has long been considered by thinkers, especially among religious sociologists, and of course, has been used by many extremists. Attitude towards the category of violence according to different perspectives and perspectives can show different types such as individual, social, hidden, overt and... . This article has descriptively-analytically examined the narrative and inadmissibility criteria of violence in society from the perspective of Quranic verses. First, "justice" is the criterion for distinguishing between the validity and inadmissibility of violence, and then the two components of "ethics and law" are analyzed as criteria for acts of violence in the Qur'an. This means that any behavior, speech and action against social offenders that falls within the conceptual framework of morality and law is considered violence, even if it is accompanied by the intensity of action and suffering. Examples of permissible and impermissible violence in the community are also extracted and explained with the inspiration of verses of the Quran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Holy Quran
  • Violence
  • Society
  • Validity and Inadmissibility
  • Ethics
  • Law
الف) کتب و مقالات
الف-1: فارسی
قرآن کریم.
ابن‌‌تیمیة، محمد (1406)، منهاج السنة النبویة فی نقض کلام الشیعة القدریة، محقق: محمد رشاد سالم، ریاض: جامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامیة.
ابن‌‌عبدالسلام، عزالدین (1414)، قواعد الأحکام فی مصالح الأنام، قاهره: مکتبة الکلیات الأزهریه.
ابن‌‌قیم الجوزیه، محمد بن ابی‌‌بکر (1407)، اعلام الموقعین عن رب العالین، بیروت: مکتبه العصریه.
اعیادی، جلیل (1395)، بررسی پیامدهای خشونت در مدیریت از منظر اسلام و علم مدیریت، پایان نامه سطح 3 حوزه علمیه، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
افتخاری، اصغر (1378)، «ظرفیت طبیعی امنیت»، مطالعات راهبردی، دورۀ 2، شمارۀ 5 و6، صص 23-62.
برجی، یعقوبعلی (1385)، «تأملی در اتهام خشونت به پیامبر اعظم(ص)»، طلوع، سال پنجم، شمارۀ  20، صص 20-33.
پاک‌‌نیا، عبدالکریم (1386)، راه­های کنترل خشم و غضب از نگاه امام باقر (ع)، تهران: کیهان.
تبییت، مارک (1384)، فلسفه حقوق، ترجمه حسن رضایی خاوری، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1388)، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران: کتابخانه گنج دانش.
دانش­پژوه، وهاب (1395)، «جرم‌انگارى قرآن و عقلانیّت»، مبانی فقهی حقوق اسلامی، دورۀ 9، شمارۀ 1، صص 129-156.
رضوانی، علی‌‌اصغر (۱۳۴۳)، پیامبر اعظم (ص) و تروریسم و خشونت­طلبی، قم: مسجد جمکران.
شوارتز، دیوید (1382)، تروریسم بین­الملل و حقوق اسلامی، ترجمه زهرا کسمتی، به کوشش علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
طباطبائی، سید محمدحسین (1374)، تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، چاپ پنجم، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ظهیری، سید مجید (1379)، «بازکاوی پدیده خشونت در جامعه مدرن»، پژوهش­های اجتماعی اسلامی، شمارۀ 23، صص 1-21.
فیض، رضا (1382)، «مفهوم کیفر در عرفان ابن‌‌عربى»، الهیات و حقوق، سال سوّم، شمارۀ  9 و 10، صص 39-59.
قدردان قراملکی، محمدحسن (1387)، «خشونت یا عقلانیت احکام اجتماعی اسلام؟ در اندیشه شهید مطهری»، معرفت، شمارۀ 30، صص 61-71.
قرائتی، محسن (1387)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس‌‌هایی از قرآن.
قربان‌‌نیا، ناصر (1377)، «فلسفه مجازات»، نقد و نظر، دورۀ 4، شمارۀ 15 و 16، صص 417-448.
قرشی بنایی، علی اکبر (1412)،  قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
کربلایی­لو، مرتضی (1386)، «خـشن‌ مقدس زیبا؛ درآمدی زیبایی­شناسانه بر مفهوم خشونت در قرآن»، خردنامه همشهری، شمارۀ 23، صص 34-35.
کرم‌‌زاده، سیامک (1382)، «تروریزم و دفاع مشروع در حقوق بین‌‌الملل»، مدرس علوم انسانی، دورۀ 7،  شمارۀ 28، صص 165-181.
کمالوند، پیمان (1394)، «تبیین نهاد مجازات در حقوق کیفری ادیان ابراهیمی؛ با رویکرد تطبیقی بین اسلام و یهودیت»،  اندیشه­های حقوق عمومی، شمارۀ 8، صص 37-53.
گیوی، صدیقه (1393)، پژوهشی در مفهوم ظلم در نگاه قرآن؛ با رویکرد فقهی و اخلاقی، تهران: امید فردا.
مکارم شیرازی، ناصر (1374)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
مکارم شیرازی، ناصر (1384)،  اخلاق در قرآن، چاپ دوم، قم: مدرسة الإمام علی بن أبی‌‌طالب (ع).
مورتی، کریشنا (1378)، فراسوی خشونت، ترجمه محمدجعفر مصفا، تهران: نشر گفتار.
مؤمنی، عابدین؛ سید محمود علوی و حامد رستمی نجف‌‌آبادی (1396)، «فلسفه حدود و نقش مصلحت در تقنین آن»، حکومت اسلامی، دورۀ 22، شمارۀ 83، صص 59-86.
نکونام، جعفر و مریم کریمی­تبار (1392)، «نقد انگاره غیراخلاقی بودن خشونت در مسئله جهاد در قرآن»، پژوهش­های اخلاقی، شمارۀ 14، صص 165-178.
نوربها، رضا (1384)، حقوق جزای عمومی، چاپ بیست‌‌ودوم، تهران: دادآفرین.
هامپتن، جین (1384)، «نظریه تعلیم اخلاقی مجازات»، ترجمه حمید محبوبی، فقه و حقوق، دورۀ 2، شمارۀ 5، صص 78-141.
ولیدی، محمدصالح (1372)، حقوق جزای عمومی (کلیات)، تهران: انتشارات سمت.
ولیدی، محمدصالح (1382)، بایسته‌های حقوق جزای عمومی، خورشید، تهران.
الف-2: لاتین
Hick, John (1997). Disputed Questions in Theology and the Philosophy of Religion, London: makmillan press LTD.
Joseph (Yossi), E. David (2006). »The One who is More Violent Prevails - Law and Violence from a Talmudic Legal Perspective«, Canadian Journal of Law and Jurisprudence, Vol. 19, No. 2, pp. 385-406.
Plato (2019). The laws of Plato, Translated by Benjamin Jowett, Translator: Benjamin Jowett, UK: Compass Cricle.
Puniyani, Ram (2005). Religion, power & violence: expression of politics in contemporary times, India: SAGE.
Sutton, Philip W. & Stephen Vertigans (2005). Resurgent Islam: a sociological approach, UK: Polity Press.
United Nations (1945). Charter of the United Nations and statuse of the international court of justics, San Francisco: United Nations
CAPTCHA Image