نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس حوزه و دانشگاه،قم، ایران.

چکیده

مثنوی گلشن راز که مهم‌ترین و مشهورترین اثر منظوم سعد الدین محمود شبستری عارف و شاعر اوایل قرن هشتم است، اثری مختصر و کوتاه اما در یک تعامل دو سویه قوی با بسیاری از متون ادبی و عرفانی قبل و بعد از خویش است.
بر اساس نظریه بینامتنیت یا تناص، متون ادبی در تعامل طبیعی با دیگر متون هم زمان و پیش از خود هستند.
گلشن راز به شدت از مجموعه‌ای از متون پیش از خود از جمله قرآن، روایات نبوی و نیز از مصطلحات صوفیان و عرفای پیشین متأثر است به طوری که نمی‌شود آن را مستقل و فارغ از آن متون تحلیل و معناشناسی کرد. سهم پیدا و پنهان گزاره‌های قرآن و روایات در این کتاب قابل توجه است. مضامین، عبارات و واژگان آیات و روایات به طور ویژه به شیوه‌های مختلف ادبی اقتباس، تضمین، تلمیح، تشبیه، تمثیل، تحلیل و اشاره در گلشن راز حضور دارند.
نوشتار پیش رو گزارش کاوش در چگونگی ارتباط قرآن و روایات با این اشعار از منظر نظریه بینامتنیت و بررسی وجود و تطبیق اقسام تناص در آنها و تحلیل و تطبیق پاره‌ای از این موارد است. 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Intertextuality of Quran and Narrations with Shabestari’s Golshane Raz

نویسنده [English]

  • Zahra Akhavan Sarraf

Instructor of the Field and University, Qom, Iran.

چکیده [English]

Abstract
Gulshane Raz, the most important and famous poetic work of Saad al-Din Mahmoud Shabestari, a mystic and poet of the early eighth century AD, is a short and concise Work Which has a strong interaction with many literary and mystical texts before and after.
According to intertextuality theory, literary texts are in natural interaction with other texts coinciding or pre-existing them. Golshane Raz is Strongly influenced by a collection of pre-existing texts, including Quran, prophetic narrations, as well as the terms of Sufis and earlier mystics, so that it cannot be analyzed and interpreted independently of those texts.
The obvious and hidden contribution of the Quranic propositions and narrations in this book is remarkable. The themes, phrases and vocabulary of verses and narrations are especially present in Golshane Raz in different literary ways, such as adaptation, quotation, implication, simile, allegory, analysis and reference.
The following article is an exploratory report on how these poems relate to Quran and narrations from the perspective of intertextuality theory and the study of the existence and implementation of various types of intertexuality in them and the analysis and application of some of these cases.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Intertextuality
  • Quran
  • Golshane Raz
  • Tanas
  • Shabestari
  • کتاب­نامه

    الف- کتب و مقالات

    • قرآن کریم.
    • ابن ابی جمهور، محمد بن زین الدین (1405)، عوالی‌اللئالی‌العزیزیة فی الأحادیث‌الدینیة، محقق/ مصحح مجتبی عراقی، چاپ اول، قم: دار سیدالشهداءللنشر.
    • ابن بابویه قمی، محمد بن علی (1413)، من لا یحضره الفقیه، محقق/ مصحح علی اکبر غفاری، چاپ دوم، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
    • احمدی، بابک (1380)، ساختار و تأویل متن، چاپ چهارم، تهران: نشر مرکز.
    • اقبالی، عباس و فاطمه حسن‌خانی (1391)، «بینامتنیت قرآنی در صحیفه سجادیه»، ادبیات دینی، دورۀ 1، شمارۀ 1، صص 35-46.
    • آلن، گراهام (1380)، بینامتنیت، مترجم پیام یزدانجو، چاپ اول، تهران: نشر مرکز.
    • بیاتی، عبدالوهاب (بی‌تا)، دیوان، چاپ اول، بیروت: دارالدعوه.
    • پین، مایکل (1380)، لکان دریدا کریستوا، مترجم پیام یزدانجو، چاپ اول، تهران: نشر مرکز.
    • ترکه، صاین الدین علی (1375)، شرح گلشن راز، تصحیح کاظم دزفولیان، چاپ اول، تهران: انتشارات آفرینش.
    • جواهری، محمدمهدی (1973)، دیوان، تحقیق ابراهیم سامرایی، چاپ اول، بغداد: مطبعه الادیب البغدادی.
    • خواجه‌ایم، احمد و سیدمحمد علوی مقدم و عباس محمدیان و مسلم رجبی (1395)، «بینامتنیت قرآن و حدیث در اشعار تعلیمی حافظ شیرازی بر اساس نظریه‌های ناقدان ادبی»، پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، سال هشتم، شمارۀ 32، صص 29-68.
    • دزفولیان، کاظم (1384)، مقدمه گلشن راز، چاپ دوم، تهران: انتشارات طلائیه.
    • سلامت باویل، لطیفه (1397)، «بینامتنیت آیات و احادیث در غزلیات شمس»، پژوهش دینی، شمارۀ 36، صص 33-61.
    • شبستری، محمود (1361)، گلشن راز، چاپ اول، تهران: کتابخانه طهوری.
    • شریف رضی، محمد بن حسین (1414)، نهج البلاغه، محقق/ مصحح: صبحی صالح، چاپ اول، قم: هجرت.
    • شعیری، محمدبن محمد (بی‌تا)، جامع الاخبار، چاپ اول، نجف: مطبعه حیدریه.
    • شیرازی، داعی الی الله (1362)، نسایم گلشن، تصحیح محمد نذیر، اسلام آباد: مرکز تحقیقات ایران و پاکستان.
    • طبرسی، فضل بن حسن (1372)، مجمع‌البیان فی تفسیرالقرآن، چاپ سوم، تهران: انتشارات ناصرخسرو.
    • لاهیجی، محمد (1366)، مفاتیح الاعجاز فی شرح گلشن راز، چاپ سوم، تهران: کتابفروشی محمودی.
    • مجلسی، محمدباقر (1403)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار (ع)، مصحح جمعی از محققان، چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    • مختاری، قاسم و ابراهیم ابراهیمی (1392)، «بینامتنیت قرآنی و روایی در شعر دعبل خزاعی»، پژوهش‌های ادبی-قرآنی، سال اول، شمارۀ 1، صص 53-75.
    • میرزایی، فرامرز و ماشاءالله واحدی (1385)، «بینامتنی (تناص) قرآنی و اشعار احمدمطر»، قرآن، ‌ادب و هنر (مجموعه مقالات)، چاپ اول، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
    • یزدانجو، پیام (1381)، به سوی پسامدرن، پساساختارگرایی در مطالعات ادبی، چاپ اول، تهران: چاپ آگه.
    • یلمه‌ها، احمدرضا و مسلم رجبی (1394)، «بینامتنیت آیات و روایات در گلستان سعدی»، پژوهش‌های ادبی-قرآنی، سال سوم، شمارۀ چهارم، صص 83-97.

    ب- وب­ سایت(های)­ اینترنتی

    • «نگاهی به موضوع و محتوای گلشن راز» (15/9/93)، دائره المعارف طهور، قابل دسترسی در: http://tahoor.com/fa/Article/View/114836.
CAPTCHA Image