نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده

درحالی­که جلوه ­های هنری و جنبه­ های آوایی قرآن کریم از همان آغاز نزول وحی توجه مردم عصر را به خود جلب کرده و ایشان تحت تأثیر ترنّم موسیقایی و لحن مُنحصربه ­فرد آن قرار گرفتند، اما این موضوع جز در چند دهۀ اخیر که هم­زمان با پیشرفت دانش زبان­شناسی و آواشناسی همراه بوده است، محور مطالعات قرآنی قرار نگرفته و ابعاد و زوایای تاریک آن به­نحوِ شایسته تبیین نشده است. نظم­ آهنگ قرآن، چه در سطح واژگان و حروف و چه در سطح جملات و آیات، امروزه در مباحث اعجاز بیانی و بلاغی قرآن مورد مطالعه و تحلیل قرار می­گیرد که هدف آن نمایاندن نظم و اسلوب بدیع قرآن در ارائۀ مفاهیم و آموزه­ های دینی و اسلامی است.
موضوع نظم ­آهنگ و موسیقی قرآن که دربارۀ چگونگی ارتباط لفظ و معنا در قرآن کریم بحث می­کند، دارای ابعاد و زوایای وسیع و گسترده­ ای است که از لزوم توجه به این جنبۀ مهم قرآنی حکایت دارد. در همین راستا، مقالۀ حاضر با هدف بررسی و بازخوانی آراء و دیدگاه­ های آیت­ الله سید محمود طالقانی، راجع به جنبه­ های موسیقایی آیات و هماهنگی الحان و اوزان با معانی و مقاصد آیات قرآنی به نگارش درآمده است. مفسّر در تفسیر پرتوی از قرآن، به خصوص در تفسیر سوره­ های مکی که اغلب در بخش پایانی قرآن قرار گرفته ­اند و حضور و اثر نظم­ آهنگ در آن­ها مشهودتر از بخش­ های دیگر است، به بررسی و تحلیل نظم­آهنگ آیات همت گماشته است. از جملۀ مباحثی که مفسر در بیان نظم­آهنگ آیات و کلمات قرآن و همچنین چگونگی تطبیق الفاظ با معانی و مقاصد، مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است می­توان به این موارد اشاره کرد: بیان طول آیات، اشاره به آهنگ و ایقاع آیات و انواع آن، بیان لحن و اوزان آیات و انطباق و هماهنگی آن با معانی و مقاصد، نقش حرکات و حروف و مخارج آن در القای مفاهیم و معانی، ویژگی ­­های فواصل قرآنی و هماهنگی آن­ها با مضامین آیه و سوره، مقایسۀ سوره ­ها از منظر آهنگ و محتوا و نیز تقسیم و بیان آیات یک سوره از منظر نظم­ آهنگ.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Reviewing and re-Reading the Melody of the 30th Part of the Quran from the Perspective of Ayatollah Taleghani

نویسنده [English]

  • Farzin Habibzadeh

Master of Quranic and Hadith Sciences, Allameh Tayatiai University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

While the artistic effects and phonetic aspects of the Holy Quran have attracted the attention of the people of the age from the beginning of the revelation, and they have been influenced by the musical song and its unique tone, but this matter except in a few latest decades, which has been accompanied by the development of linguistics and phonology, has not been the focus of Quran studies and its dark dimensions and angles have not been properly explained. The melody of the Quran, whether at the level of words and letters and at the level of sentences and verses, is today studied and analyzed in the discussions of the expressive and rhetorical miracles of the Quran, which purpose is to represent the novel order and style of the Quran in presenting religious and Islamic lessons.
The subject of the order of the melody and music of the Quran, which discusses that how words and meanings are related in the Holy Quran, has wide dimensions and angles that indicate the need to pay attention to this important aspect of the Quran. In this regard, the present article has been written with the aim of reviewing and rereading the views and opinions of Ayatollah Seyyed Mahmoud Taleghani, regarding the musical aspects of the verses and the harmony of melodies and weights with the meanings and purposes of Quran verses. The commentator in the interpretation of a ray of the Quran, especially in the interpretation of the Meccan Surahs, which are often in the final part of the Quran and the presence and effect of the melody in them is more evident than other parts, has tried to study and analyze the harmony of the verses tones. Among the topics that the commentator has analyzed in expressing the melody of the verses and words of the Quran, as well as state of coordinate the words with the meanings and purposes, the following can be mentioned: length of verses , expression of tone and weights of verses and its adaptation and harmony with meanings and purposes, role of movements and letters and its exists in inducing concepts and meanings, characteristics of Quran distances and their coordination with the contents of verses and Surahs, comparison of Surahs from the perspective of song and content as well as the division and expression of verses of a Surah from the perspective of melody.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Melody Harmony
  • Phonetic Aspects
  • Holy Quran
  • Expressive Miracle
  • Ayatollah Taleghani
  • کتاب­نامه

    الف ـ کتب و مقالات

    • احمد بدوی، احمد (1950)، من­ بلاغۀ القرآن، چاپ اول، قاهره: نهضۀ مصر.
    • بکری، شیخ امین (1973)، التعبیر الفنی فی القرآن، چاپ اول، بیروت: دارالشروق.
    • بُلاطه، عیسی (1392)، «ساختارهای ادبی قرآن»، دایرۀ­ المعارف قرآن، مترجم مهرداد عباسی، جلد 3، چاپ اول، تهران: حکمت.
    • بنت­الشاطی، عایشه عبدالرحمن (1376)، اعجاز بیانی قرآن، مترجم حسین صابری، چاپ اول، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    • پورفرزیب، ابراهیم (1381)، تجوید جامع (مفرده دوم)، چاپ اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتاب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
    • حجازی، فخرالدین (1353)، پژوهشی دربارۀ قرآن و پیامبر، چاپ اول، تهران: مؤسسۀ انتشارات بعثت.
    • خانلری، پرویز (1354)، وزن شعر فارسی، چاپ سوم، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
    • خطیبی، حسین (1386)، فن نثر در ادب پارسی، چاپ سوم، تهران: زوّار.
    • خوش­منش، ابوالفضل (1377)، «جستارهایی در زمینۀ نظم آهنگ قرآن کریم»، بینات، دورۀ  پنجم، شمارۀ  19، صص 75ـ92.
    • خوش­منش، ابوالفضل (1379)، «جستارهایی در زمینۀ نظم آهنگ قرآن کریم (2)»، بینات، دورۀ هفتم، شمارۀ 25، صص 36ـ59.
    • خوش­منش، ابوالفضل (1381)، «جستاری در نظم آهنگ قرآن کریم»، بینات، دورۀ نهم، شمارۀ  33، صص 48ـ69.
    • خوش­منش، ابوالفضل (1394)، «بررسی نظم ­آهنگ هجده سوره از قرآن کریم»، مطالعات فرهنگ و ارتباطات، دورۀ شانزدهم، شمارۀ 30، صص 185ـ215.
    • داد، سیما (1392)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، چاپ ششم، تهران: مروارید.
    • رافعی، مصطفی صادق (1360)، اعجاز قرآن و بلاغت محمد، ترجمۀ عبدالحسین ابن ­الدین، چاپ اول، تهران: بنیاد قرآن.
    • رمّانی، علی بن عیسی (1382)، نکته­ها در اعجاز قرآن کریم، مقدمه و ترجمه و تعلیقات: منصور پهلوان، چاپ اول، تهران: نبأ.
    • رمّانی، علی بن عیسی (1976)، النکت فی اعجاز القرآن، المحقق: محمد خلف الله، د. محمد زغلول سلام، الطبعۀ ­الثالثۀ، قاهره: دارالمعارف.
    • سیوطی، جلال ­الدین عبدالرحمن (1392)، الاتقان فی علوم القرآن، مترجم مهدی حائری قزوینی، تصحیح محمد ابوالفضل ابراهیم، جلد 2، چاپ دهم، تهران: امیرکبیر.
    • شاه­حسینی، ناصرالدین (1385)، شناخت شعر، عروض و قافیه، چاپ پنجم، تهران: مؤسسۀ نشر هما.
    • شریعتی، محمدتقی (1346)، تفسیر نوین، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
    • شمیسا، سیروس (1389)، آشنایی با عروض و قافیه، چاپ سوم، تهران: میترا.
    • شهیدی، جعفر و محمدرضا حکیمی (1352)، یادنامۀ علامه امینی، چاپ اول، قم: مؤسسۀ انتشارات رسالت.
    • طالقانی، محمود (1389)، پرتوی از قرآن، جلد 3، چاپ اول، تهران: مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر ایران.
    • طالقانی، محمود (1389)، مجموعه آثار (2)، به کوشش موسی فقیه حقانی، چاپ اول، تهران: مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر ایران.
    • طوسی، نصیر الدین محمد بن محمد (1369)، معیارالاشعار، با تصحیح و اهتمام جلیل تجلیل، چاپ اول، تهران: جامی و ناهید.
    • عبدالجلیل، ژان محمد (1393)، تاریخ ادبیات عرب، ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، چاپ ششم، تهران: امیرکبیر.
    • عرفان، حسن (1411)، پژوهشی در شیوه­های اعجاز قرآن کریم، چاپ اول، قم: دارالقرآن الکریم حضرت آیت­الله العظمی گلپایگانی (ره).
    • فراستخواه، مقصود (1376)، زبان قرآن، چاپ اول، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
    • قطب، سید (1359)، تصویر فنی: نمایش هنری در قرآن، ترجمۀ محمدعلی عابدی، چاپ دوم، تهران: مرکز نشر انقلاب.
    • قمحاوی، محمدصادق (1388)، تجوید قرآن کریم، ترجمۀ محمدباقر حجتی، چاپ سوم، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتاب علوم انسانی دانشگاه­ها (سمت).
    • معرفت، محمدهادی (1390)، علوم قرآنی، چاپ دوازدهم، قم: مؤسسۀ فرهنگی تمهید.
    • میر، مستنصر (1387)، ادبیات قرآن (مجموعه مقالات)، ترجمۀ محمدحسن محمدی مظفّر، چاپ اول، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.
    • وحیدیـان کامیـار، تقـی (1386)، وزن و قافیـۀ شعـر فارسـی، چاپ هفتم، تهـران: مـرکز نشر دانشگاهی.
    • وَهبه، مجدی و کامل المهندس، (1984)، معجم المصطلحات العربیة فی اللغة و الأدب، الطبعة­الثانیة، بیروت: مکتبة لبنان.
    • هاشمی، احمد (1390)، جواهرالبلاغه، ترجمۀ محمود خورسندی و حمید مسجدسرایی، چاپ سوم، قم: پیام نوآور.
    • همایی، جلال­ الدین (1389)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، چاپ اول، تهران: اهورا.
    • یعقوب، إمیل بدیع و میشال عاصی (1987)، المعجم المفصل فی اللغة و الأدب، الطبعةالأولی، بیروت: دار العلم للملایین.
CAPTCHA Image