دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

چیستی حکومت در متون اسلامی-شیعی: تاملی در دیدگاه های قدیم و جدید

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، دپارتمان علوم سیاسی، دانشگاه مفید، قم، ایران.
10.22096/rc.2026.2085424.1299
چکیده
این پژوهش می‌کوشد نسبت میان برداشت‌های کلامی رایج و داده‌های متون بنیادین اسلامی-شیعی درباره ماهیت حکومت را بررسی کند. مسئله اصلی پژوهش این است که آیا حکومت نهادی قدسی یا پدیده‌ای عرفی و اجتماعی است. به این منظور، با رویکرد تحلیل محتوای آیاتی از قرآن کریم و گفتارهایی از نهج‌البلاغه، دیدگاه متکلمان کلاسیک و معاصر شیعه ارزیابی می شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که سنت کلامی شیعه، با تکیه بر نظریه «لطف»، حکومت را ضرورتی الهی دانسته و با معادل کردن امامت با حکومت، بدان ماهیتی قدسی بخشیده است. در مقابل، شواهد متنیِ منابع اولیه دین، تصویری عمدتاً دنیوی از حکومت ارائه می‌دهند.

برآیند پژوهش حاکی از وجود نوعی گسست معرفتی میان صورت‌بندی‌های کلامی و فهم متنی از حکومت است. بر این اساس، تمایزگذاری میان «ماهیت حکومت» و «ارزش‌گذاری دینی درباره حکمرانی» ضروری به نظر می‌رسد؛ زیرا دین می‌تواند چارچوب‌های اخلاقی و هنجاری برای حکومت فراهم آورد، بی‌آنکه خودِ نهاد حکومت ذاتاً قدسی تلقی شود. چنین برداشتی امکان ارزیابی و اصلاح ساختارهای قدرت را تقویت کرده و زمینه‌ای نظری برای بازسازی مفهوم حکومت در اندیشه شیعی و بازتعریف نسبت دین و دولت در جهان معاصر فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

What is government in Islamic-Shiite texts: Reflections on old and new perspectives

نویسنده English

Mahmood Shafiei
دانشیار، دپارتمان علوم سیاسی، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده English

This study investigates the relationship between dominant theological interpretations and the primary religious texts. The central question is whether government in Islam should be understood as a sacred institution or as a conventional social phenomenon.

Using qualitative content analysis of the Qur’an and Nahj al-Balagha, alongside a comparative study of classical and contemporary Shi‘i theologians, the study reveals that a significant strand of Shi‘i theology—grounded in the doctrine of lutf (divine grace)—has portrayed government as a divine necessity. Within this framework, imamate and the doctrine of infallibility are closely linked to governance. In contrast, textual evidence from the primary sources presents government largely as a worldly institution.

The findings point to an epistemic gap between theological constructions and the textual understanding of government. Accordingly, the study argues for a clear distinction between the “nature of government” and “religious evaluations of governance.” While religion may provide ethical and normative guidance for political rule, this does not necessarily render the institution of government intrinsically sacred. Such an approach enhances the possibility of critical assessment and reform of political power and offers a theoretical basis for reconstructing the concept of government in Shi‘i thought, as well as for redefining the relationship between religion and the state in the contemporary world.

کلیدواژه‌ها English

• Nature of Government
Shi‘i Political Thought
Doctrine of Lutf
Imamate and Authority
Religion–State Relationship
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 21 مهر 1405