دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

ادراکات اعتباری و کارکرد آن در پیوند معرفت وحیانی و کنش دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
چکیده
نظریه «ادراکات اعتباری» از ارکان اساسی دستگاه فلسفی علامه طباطبایی است، اما نقش آن به‌عنوان مبنای فهم دین و قرآن کمتر به‌صورت مستقل و نظام‌مند بررسی شده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که ادراکات اعتباری چگونه در اندیشه علامه، واسطه‌ای روش‌شناختی میان حقایق تکوینی، وحی قرآنی و رفتار دینی انسان ایجاد می‌کنند و چه نقشی در فهم احکام، ارزش‌ها و زبان قرآن دارند. هدف مقاله، تبیین جایگاه ادراکات اعتباری به‌مثابه مبنای فهم دین و قرآن در منظومه فکری علامه طباطبایی با تمرکز بر تحلیل آثار فلسفی و تفسیری او است. روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اسنادی متون اصلی علامه است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از منظر علامه، ادراکات اعتباری مفاهیمی صرفاً قراردادی یا ذهنی نیستند، بلکه ساختارهایی غایت‌مند و عقلانی‌اند که امکان انتقال مفاهیم قرآنی از سطح معرفت نظری به ساحت عمل دینی را فراهم می‌کنند. احکام تشریعی، وجوب‌ها و حرمت‌ها، زبان هدایتی قرآن، اخلاق دینی و نظم اجتماعی، همگی در بستر این اعتبارات معنا و کارکرد می‌یابند. نتیجه پژوهش آن است که فهم دین و قرآن در اندیشه علامه، بدون تحلیل ادراکات اعتباری، ناقص و تقلیل‌یافته خواهد بود و این نظریه، مبنایی روش‌شناختی برای پیوند میان وحی، عقل عملی و رفتار دینی ارائه می‌دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Constructional Perceptions and Their Role in Linking Revealed Knowledge and Religious Action

نویسنده English

Ahmad Savari
Assistant Professor, Faculty of Religions and Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
چکیده English

The theory of constructional perceptions is a crucial component of Allameh Tabataba'i's philosophical system. Nevertheless, its significance as a foundational framework for understanding religion and the Quran has rarely been examined in a systematic and independent manner. The primary focus of this research is to examine how, within the scholar's framework, credit perceptions serve as a methodological intermediary between evolutionary truths, Quranic revelation, and human religious behavior. It seeks to explore the role these perceptions play in interpreting the rulings, values, and language of the Quran. This article aims to clarify the role of constructional perceptions in understanding religion and the Quran through the intellectual framework of Allameh Tabataba'i. The research methodology used is descriptive-analytical, based on a documentary analysis of Allameh Tabataba'i's original texts. The findings suggest that, according to Allameh Tabataba'i, perceptions of credit go beyond traditional or subjective interpretations. Instead, they are purposive and rational constructs that enable the translation of Quranic concepts from theoretical knowledge into practical religious application. Legislative rulings, obligations, and prohibitions, along with the guiding principles of the Quran, religious ethics, and social order, gain their significance and function through the lens of these credentials. The research concludes that understanding religion and the Quran in Allameh Tabataba'i's thought, without considering the constructional perceptions, results in an incomplete and diminished understanding.

کلیدواژه‌ها English

Constructional perceptions
science and practice
understanding religion
understanding the Quran
Allameh Tabataba'i
فهرست منابع
الف- منابع فارسی:
قرآن کریم.
اژدری زاده، حسین. «تعین اجتماعی معرفت‌های وحیانی در اندیشه علامه طباطبایی»، فصلنامه روش‌شناسی علوم انسانی 9، شماره 35 (مرداد 1382): 110-134.
حسن‌زاده، صادق. ترجمه رساله الولایه. قم: بخشایش، 1381.
جعفری ولنی، علی‌اصغر. «استاد مطهری و ادراکات اعتباری علامه طباطبایی»، اندیشه علامه طباطبایی 2، شماره 1 (بهار و تابستان 1394): 73-98.
جوادی آملی، عبداللّه. شریعت در آیینه معرفت. قم: انتشارات اسراء، 1377.
جوادی آملی، عبداللّه. تحریر الرسالة الولایة شمس الوحی التبریزی. تهران: نشر اسراء، 1396.
خسروپناه، عبدالحسین. علامه طباطبایی فیلسوف علوم انسانی-اسلامی. تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390.
سروش، عبدالکریم. دانش و ارزش: پژوهشی در ارتباط علم و اخلاق. تهران: انتشارات آسمان، 1361.
سپهری، مهدی، و جواد محمودزاده. «اطلاق و تقیید در وجوب اعتباری از منظر علامه طباطبایی»، فصلنامه تحقیقات بنیادین علوم انسانی 9، شماره 3 (پاییز ۱۴۰۲): ۷۱-۸۴.
سجادی، جعفر. فرهنگ علوم فلسفی و کلامی. تهران: انتشارات امیرکبیر، 1380.
طباطبایی، محمدحسین. اصول فلسفه و روش رئالیسم با مقدمه و پاورقی شهید مطهری. تهران: انتشارات صدرا، 1390.
طباطبایی، محمدحسین. اسلام و اجتماع. قم: نشر جهان‌آرا، 1350.
طباطبایی، محمدحسین. شیعه در اسلام. قم: انتشارت هجرت، 1397.
طباطبایی، محمدحسین. فرازهایی از اسلام. تهران: انتشارات صدرا، 1360.
طباطبایی، محمدحسین. تعلیقه علامه بر بحارالانوار مجلسی. [بی‌جا]: [بی نا]، 1381.
طباطبایی، محمدحسین. ترجمه تفسیر المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1374.
طباطبایی، محمدحسین. روابط اجتماعی در اسلام. قم: بوستان کتاب، 1387.
طباطبایی، محمدحسین. اسلام و انسان معاصر. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1386.
مکارم شیرازی، ناصر. تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1374.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. تهران: انتشارات صدرا، 1376.
نصر، حسین. معرفت و امر قدسی. ترجمه فرزاد حاجی میرزایی. تهران: فرزان، 1380.
ب- منابع عربی:
طباطبایی، محمدحسین. مجموعه رسائل العلامه الطباطبایی. قم: باقیات، 1428.
طباطبایی، محمدحسین. نهایة الحکمه. تهران: مؤسسه نشر اسلامی، 1406.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1417.
طباطبایی، محمدحسین. رساله الولایة. تهران: امیرکبیر، 1390.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 مهر 1405