دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

کاربرد بنای عقلا در فقه جزایی اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری، دپارتمان الاهیات، فقه و مبانی حقوق، دانشگاه مفید، قم
10.22096/rc.2026.2075260.1279
چکیده
بنای عقلا به معنای سلوک عملی خردمندان بر انجام یا ترک کاری بدون دخالت و تأثیر عوامل مکانی، زمانی، دینی و... تعریف شده است. هدف این پژوهش، تبیین جایگاه و کاربرد بنای عقلا در فقه جزایی اسلام و تبیین ظرفیت آن در حل برخی چالش‌های فقهی در دنیای معاصر است چرا که فقیه می‌داند اسلام دینی جهانی است واحکام آن هم باید جهانی باشد و لذا احکامی که تابع زمان، مکان، و جامعه حاکم بر آن زمان بوده با احکام واقعی اسلام تمایز قائل شد. این امر اهمیت بناهای عقلایی را بیشتر نمایان می‌سازد. در این راستا، ابتدا مفهوم بنای عقلا و اقوال مختلف در حجیت آن از منظر علمای اصول فقه تبیین گردیده و سپس حوزه تأثیرگذاری آن در نظام احکام جزایی مورد تحلیل قرار گرفته است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بنای عقلا در فقه جزایی دارای کارکردهای متعددی است از جمله 1. نقش آن در فهم و تفسیر ادله شرعی جزایی 2.استناد به آن به‌عنوان اصل اولی در موارد فقدان دلیل خاص 3.کارکرد آن به‌عنوان مرجح در تعارض ادله. بر اساس نتایج این پژوهش، بهره‌گیری از بنای عقلا در عرصه فقه جزایی موجب می‌شود با واقعیت‌های اجتماعی و عقلایی نزدیک‌تر شده و نظام جزایی اسلام از انسجام و کارآمدی بیشتری برخوردار گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The application of common sense in criminal jurisprudence

نویسنده English

mahdi kheirkhah
PhD student, Department of Theology, Jurisprudence and Fundamentals of Law, Mofid University, Qom
چکیده English

The purpose of this research is to explain the position and application of the rational construction in Islamic criminal jurisprudence and to explain its capacity in solving some jurisprudential challenges in the contemporary world, because the jurist knows that Islam is a universal religion and its rulings must also be universal, and therefore, he distinguished the rulings that were subject to time, place, and the society ruling at that time from the true rulings of Islam. This further highlights the importance of rational constructions.

In this regard, first the concept of the foundation of rational and various sayings in its authority is explained from the perspective of scholars of the principles of jurisprudence, and then its sphere of influence in the criminal law system is analyzed.

The research findings show that the construction of reason in criminal jurisprudence has several functions, including 1. Its role in understanding and interpreting criminal religious evidence, 2. Its reference as the first principle in cases of lack of specific evidence, and 3. Its function as a preferred factor in conflicting evidence.

Based on the results of this research, utilizing the rational construction in the field of criminal jurisprudence brings it closer to social and rational realities and makes the Islamic penal system more coherent and efficient.

کلیدواژه‌ها English

Common Sense
Criminal Jurisprudence
authority
Application
rational understanding
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 10 تیر 1405