دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

کاربرد بنای عقلا در فقه جزایی اسلام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، دپارتمان الهیات، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
بنای عقلا به معنای سلوک عملی خردمندان بر انجام یا ترک کاری بدون دخالت و تأثیر عوامل مکانی، زمانی، دینی و... تعریف شده است. هدف این پژوهش، تبیین جایگاه و کاربرد بنای عقلا در فقه جزایی اسلام و تبیین ظرفیت آن در حل برخی چالش‌های فقهی در دنیای معاصر است چرا که فقیه می‌داند اسلام دینی جهانی است واحکام آن هم باید جهانی باشد و لذا احکامی که تابع زمان، مکان، و جامعه حاکم بر آن زمان بوده با احکام واقعی اسلام تمایز قائل شد. این امر اهمیت بناهای عقلایی را بیشتر نمایان می‌سازد. در این راستا، ابتدا مفهوم بنای عقلا و اقوال مختلف در حجیت آن از منظر علمای اصول فقه تبیین گردیده و سپس حوزه تأثیرگذاری آن در نظام احکام جزایی مورد تحلیل قرار گرفته است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که بنای عقلا در فقه جزایی دارای کارکردهای متعددی است از جمله 1. نقش آن در فهم و تفسیر ادله شرعی جزایی 2.استناد به آن به‌عنوان اصل اولی در موارد فقدان دلیل خاص 3.کارکرد آن به‌عنوان مرجح در تعارض ادله. بر اساس نتایج این پژوهش، بهره‌گیری از بنای عقلا در عرصه فقه جزایی موجب می‌شود با واقعیت‌های اجتماعی و عقلایی نزدیک‌تر شده و نظام جزایی اسلام از انسجام و کارآمدی بیشتری برخوردار گردد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The application of common sense in criminal jurisprudence

نویسنده English

Mahdi Kheirkhah
PhD Student in Jurisprudence and Fundamentals of Law, Department of Theology, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

The purpose of this research is to explain the position and application of the rational construction in Islamic criminal jurisprudence and to explain its capacity in solving some jurisprudential challenges in the contemporary world, because the jurist knows that Islam is a universal religion and its rulings must also be universal, and therefore, he distinguished the rulings that were subject to time, place, and the society ruling at that time from the true rulings of Islam. This further highlights the importance of rational constructions.

In this regard, first the concept of the foundation of rational and various sayings in its authority is explained from the perspective of scholars of the principles of jurisprudence, and then its sphere of influence in the criminal law system is analyzed.

The research findings show that the construction of reason in criminal jurisprudence has several functions, including 1. Its role in understanding and interpreting criminal religious evidence, 2. Its reference as the first principle in cases of lack of specific evidence, and 3. Its function as a preferred factor in conflicting evidence.

Based on the results of this research, utilizing the rational construction in the field of criminal jurisprudence brings it closer to social and rational realities and makes the Islamic penal system more coherent and efficient.

کلیدواژه‌ها English

Common Sense
Criminal Jurisprudence
authority
Application
rational understanding
سیاهه منابع
قرآن کریم.
الف- منابع فارسی:
جعفری لنگرودی، جعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق. تهران: گنج دانش، 1378
علیدوست، ابوالقاسم. فقه و عقل. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1396.
علیدوست، ابوالقاسم. فقه و عرف. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، 1388.
علیدوست، ابوالقاسم. درس خارج فقه، سال تحصیلی 1398-1397ش.
محقق داماد، مصطفی. قواعد فقه. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی، 1406ق.
منتظری، حسین علی. رساله استفتاءات. قم: [بی‌نا]، [بی‌تا].
هاشمی شاهرودی، محمود. بایسته‌های فقه جزا. تهران: نشر میزان، 1378.
یزدی، سید محمدکاظم طباطبایی. سؤال‌وجواب. تهران: العلوم الإسلامی، 1415ق.
ب- منابع عربی:
ابن‌براج، قاضی. المهذب. قم: انتشارات اسلامی، 1406ق.
اردبیلی، سید عبدالکریم موسوی. فقه الحدود و التعزیرات. قم: جامعة المفید، 1427ق.
اصفهانی، محمدحسین. نهایه الدرایه. بیروت: مؤسسه آل‌البیت، 1429ق.
اصفهانی، محمدحسین. حاشیة کتاب المکاسب. قم: أنوارالهدی، 1418ق.
امام خمینی، روح‌اللّه. الاجتهاد و التقلید. تهران: تنظیم و نشر، 1418 ق.
امام خمینی، روح‌اللّه. تحریر الوسیلة. قم: مؤسسه مطبوعات دارالعلم، [بی‌تا].
انصاری، مرتضی. فرائد الأصول. قم: مجمع‌الفکر، 1428ق.
آملی، محمدتقی. منتهی الوصول الی غوامض کفایه الأصول. تهران: انتشارات فردوسی، [بی‌تا].
 برقی، احمدبن‌محمد. المحاسن. قم: دارالکتب الاسلامیه، 1371ق.
 بروجردی، حسین. نهایه الاصول. تهران: تفکر، 1415 ق
 بیهقی، ابوبکر. السنن الکبری. بیروت: دارالکتب العلمیه، 2003م.
 تبریزی، جوادبن‌علی. تنقیح مبانی الأحکام - کتاب الدیات. قم: دارالصدیقة الشهیدة، 1428ق.
جمعی از نویسندگان. الفائق فی الاصول. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه، پاییز 1397.
حائری یزدی، عبدالکریم. دررالفوائد. قم: اسلامی، 1418ق.
 حر عاملی، محمدبن‌حسن. وسائل‌الشیعة. قم: آل‌البیت، 1409ق.
حرانی، ابن‌شعبه. تحف العقول. قم: جامعه مدرسین، 1363ق.
حلّی، ابن‌ادریس. السرائر. قم: اسلامی، 1410ق.
حلی، حسین. أصول الفقه. قم: مکتبه الفقه، 1432 ق.
 خراسانی، محمدکاظم. کفایة الأصول. قم: آل‌البیت، 1409ق.
خویی، ابوالقاسم. معجم رجال الحدیث. قم: مؤسسه الخویی الاسلامیه، [بی‌تا].
خویی، سید ابوالقاسم. التنقیح فی شرح العروة الوثقی. قم: لطفی، 1418ق.
خویی، سید ابوالقاسم. مبانی تکملة المنهاج. قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی ره، 1422ق.
خویی، سید ابوالقاسم. موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة احیاء آثار الإمام الخوئی، 1418ق.
راغب اصفهانی، حسین. مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم، 1412 ق.
 شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. مسالک الأفهام. قم: المعارف الإسلامیة، 1413ق.
 صدر محمدباقر. دروس فی علم الاصول. قم: اسلامی، 1418ق
صدر، محمدباقر. بحوث فی شرح العروه الوثقی. قم: علمی،1408ق.
صدر، محمدباقر. بحوث فی علم الأصول. قم: مؤسسه دارالمعارف فقه اسلامی، 1417ق.
صدوق، محمدبن‌علی. من لا یحضره الفقیه. قم: اسلامی، 1413ق.
صدوق، محمدبن‌علی. الخصال. قم: جامعه مدرسین، 1362.
صدوق، محمدبن‌علی. المقنع. قم: مؤسسه امام هادی، 1415ق.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1394ق.
طوسی، ابوجعفر. محمدبن‌حسن، الخلاف. قم: اسلامی، 1407ق.
طوسی، محمدبن‌الحسن. تهذیب الأحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. المبسوط. تهران: المکتبة المرتضویة، 1387ق.
عبدی، محمدحسین. الاساس فی اصول الفقه. قم: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه، 1397.
عراقی، ضیاءالدین. مقالات الأصول. قم: مجمع الفکر، 1420ق.
علامه حلّی، حسن‌بن‌یوسف. مختلف الشیعة. قم: اسلامی، 1413ق.
عیاشی، محمدبن‌مسعود. تفسیرالعیاشی. تهران: المطبعه العلمیه، 1380ق.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: الإسلامیة، 1407 ق.
گلپایگانی، سید محمدرضا موسوی. الدر المنضود. قم: دارالقرآن الکریم، 1412ق.
محقق حلی، نجم‌الدین. شرائع الاسلام. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408ق.
مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن. تهران: وزارت فرهنگ، 1368.
مظفر، محمدرضا. أصول الفقه. قم: انتشارات اسلامی، 1430ق.
مکارم شیرازی، ناصر. أنوار الفقاهة کتاب الحدود و التعزیرات. قم: الإمام علی‌بن‌أبی‌طالب، 1418ق.
منتظری، حسین علی. دراسات فی المکاسب المحرمة. قم: تفکر، 1415ق.
منتظری، حسین علی. دراسات فی ولایة الفقیه. قم: تفکر، 1409ق.
منتظری، حسین علی. کتاب الحدود. قم: دارالفکر، [بی‌تا].
 موسوی اردبیلی، عبدالکریم. فقه القصاص. قم: نجات، 1418 ق.
نائینی، محمدحسین. فوائد الاُصول. قم: مؤسسه الطبع و النشر، 1376.
 نجاشی، احمدبن‌علی. رجال نجاشی. قم: الاسلامی، [بی‌تا].
نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام. بیروت: دار احیاءالتراث العربی، 1404ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.