دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

ارزیابی انتظارات فارابی از دین با تکیه بر دیدگاه‌های فلسفی وی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه دین، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشیار، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
در این مقاله، تلاش شده است تا با تاکید بر دیدگاه‌های فلسفی ابونصر محمد بن محمد فارابی، فیلسوف مسلمان سده چهارم هجری، مانند تعریف دین به نظامی جامع و فراگیر که باید به نیازهای فردی و اجتماعی انسان پاسخ دهد یا تأکید وی بر سعادت فردی به معنای کمال و تجرد عقلانی و سعادت اجتماعی به معنای تحقق جامعه‌ای فاضل و عادل، انتظارات وی از دین بیان شده و در نهایت، در ارزیابی دیدگاه‌های وی، انتظار وی از دین متناسب با نیازهای سطوح عالی انسان، توجه به زبان تمثیلی متون مقدس برای عموم مردم،استفاده وی از نظریه‌های فلسفی برای دفاع از آموزه‌های دین و تأکید بر کارکرد اجتماعی دین متناسب با شرایط تاریخی از نکات برجسته دیدگاه او شمرده شده است. اما در انتقاد از دیدگاه های وی، بیان شده است که اولا تعریف او از سعادت و مدینه فاضله آرمانی است ثانیا دیدگاه وی درباره نسبت دین و فلسفه مستلزم تقلیل دین به فلسفه است ثالثا دیدگاه وی درباره دین، برغم گستردگی دامنه آن، همه ابعاد دین را دربر نمی‌گیرد و از این جهت هم، مستلزم تقلیل دین به برخی ابعاد دین است رابعا اگرچه، طبق دیدگاه وی درباره دین، دین به نیازهای معرفتی، اخلاقی، روانی و اجتماعی انسان‌ها پاسخ دهد ولی بنظر می‌رسد که انتظار پاسخ گویی انحصاری دین به تمام این انتظارات بسیار دشوار است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Evaluating Al-Farabi's Expectations of Religion Based on His Philosophical Views

نویسندگان English

Sayed Majid Afzali 1
mohammadreza bayat 2
1 Master's student in Philosophy of Religion, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Faculty of Theology and Islamic Studies, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

In this article, an attempt has been made, with emphasis on the philosophical views of Abū Naṣr Muḥammad ibn Muḥammad al-Fārābī, the Muslim philosopher of the fourth century AH, such as his definition of religion as a comprehensive and all embracing system that must respond to the individual and social needs of human beings, or his emphasis on individual felicity as intellectual perfection and abstraction, and social felicity as the realization of a virtuous and just society, to set forth his expectations from religion. Finally, in the evaluation of his views, it is stated that his expectation from religion—corresponding to the higher levels of human needs, his attention to the allegorical language of sacred texts for the general public, his use of philosophical theories to defend the teachings of religion, and his emphasis on the social function of religion in accordance with historical circumstances—are counted among the salient aspects of his thought. Yet, in criticism of his views, it has been argued: first, that his definition of felicity and the virtuous city is idealistic; second, that his view of the relation between religion and philosophy entails a reduction of religion to philosophy;

کلیدواژه‌ها English

al Fārābī
expectation from religion
felicity
nation, religion and philosophy
سیاهه منابع
قرآن کریم.
الف- منابع فارسی:
ابن‌سینا، حسین بن عبداللّه. شرح الاشارات و التنبیهات مع المحاکمات. به روایت خواجه نصیرالدین طوسی. قم: نشر البلاغه، ۱۳۷۵.
ارسطو. فی النفس. تحقیق: عبدالرحمان بدوی. قم: دار زین‌العابدین، ۱۳۹۷.
بازرگان، مهدی. «آخرت و خدا، هدف بعثت انبیا»، کیان ۵، شماره ۲۸ (۱۳۷۴): ۴۵-60.
جوادی آملی، عبداللّه. انتظار بشر از دین. قم: اسراء، ۱۳۷۴.
سروش، عبدالکریم. «انتظار بشر از دین»، درس‌گفتار در موسسه معارف اسلامی امام رضا (ع). جزوه منتشر نشده.
سروش، عبدالکریم. قبض و بسط تئوریک شریعت. تهران: صراط، ۱۳۷۶.
سید شریف، علی‌بن‌محمد. الذخیره فی علم الکلام. قم: مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۱ق.
شیخ مفید، محمدبن‌محمد. النکت الاعتقادیة. قم: المؤتمر العالمی لشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.
صدرالمتألهین، محمدبن‌ابراهیم. الاسفار الاربعه فی الحکمة المتعالیه. بیروت: داراحیاء التراث العربی، ۱۴۱۰ق.
فارابی، محمدبن‌محمد. «تحصیل السعادة» در الأعمال الفلسفیة، تحقیق: جعفر آل‌یاسین. بیروت: دارالمناهل، ۱۴۱۳ق.
فارابی، محمدبن‌محمد. آراء أهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. مقدمه: ألبیر نصری ناصر. بیروت: دارالمشرق، ۱۹۸۶.
فارابی، محمدبن‌محمد. إحصاء العلوم. شرح: علی بوملحم. بیروت: دار و مکتبة الهلال، ۱۹۹۶.
فارابی، محمدبن‌محمد. التنبیه علی سبیل السعادة. تحقیق: جعفر آل‌یاسین. تهران: حکمت، ۱۳۷۱.
فارابی، محمدبن‌محمد. الحروف. تحقیق: محسن مهدی. بیروت: دارالمشرق، ۱۹۹۰.
فارابی، محمدبن‌محمد. السیاسة المدنیة. شرح علی بوملحم. بیروت: دارالهلال، ۱۹۹۶.
فارابی، محمدبن‌محمد. فصول منتزعة. تحقیق: فوزی متری نجار. تهران: المکتبة الزهراء، ۱۴۰۵ق.
فارابی، محمدبن‌محمد. الملة و نصوص أخری. تحقیق: محسن مهدی. بیروت: دارالمشرق، ۱۹۹۱.
فنائی، ابوالقاسم. «انتظار بشر از دین درنگی در صورت مساله»، نقد و نظر، شماره ۷ و ۸ (تابستان و پاییز ۱۳۷۵): ۲۷۹-313.
مزلو، آبراهام اچ. انگیزش و شخصیت. ترجمه احمد رضوانی. مشهد: آستان قدس رضوی، ۱۳۷۲.
مهدی، محسن. فارابی و بنیان‌گذاری فلسفه سیاسی اسلامی. ترجمه محمد احسان مصحفی. تهران: حکمت، ۱۴۰۰.
 ب- منابع لاتین:
Alston, William P. "Religion." In Routledge Encyclopedia of Philosophy, Vol. 8, Eedited by Edward Craig, 505–510. London: Routledge, 1998.
Smart, Ninian. The World’s Religions. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 22
بهار و تابستان 1404، پیاپی 22
اردیبهشت 1404