دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

الگوی تنزیلی نهادینه سازی آیات معاد در سور مکی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل سطح 4 رشته تفسیر تطبیقی و مدرس حوزه علمیه خواهران فاطمة الزهرا، اصفهان، ایران.
2 استادیار، گروه معارف، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران.
چکیده
معاد، پس از توحید، بنیادی‌ترین رکن الهیات اسلامی است و نقشی محوری در تعیین نسبت انسان با مرگ، مسؤولیت و حیات جاودان دارد. این پژوهش با رویکرد تنزیلی، بر پایه تحلیل محتوای آیات معاد در سوره‌های مکی، می‌کوشد الگوی تدریجی نهادینه‌سازی این باور را در متن دعوت نبوی بازسازی کند. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است و دو متغیّر «ترتیب نزول» و «تنوع مخاطب» را محور قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد پیامبر اکرم(ص) در برابر انکار نظام‌مند معاد، از راهبردی چندمرحله‌ای و مخاطب‌محور بهره برده و چهار بُعد تطوری، روان‌شناختی، جامعه‌شناختی و سبک‌شناختی را در سامان‌دهی پیام قرآنی به کار گرفته است. مؤلفه‌هایی مانند تصاعدِ استدلالی، تحول خطاب، توازن عذاب و رحمت و پیوند توحید ـ نبوت ـ معاد، ابزار اقناع ذهنی و تحریک عاطفی مخاطبان بوده‌اند. نتیجه آن است که قرآن، با ترکیب محتوا و روش، الگویی چندلایه برای تثبیت ایمان به معاد ارائه کرده که امروز نیز می‌تواند در تعلیم اعتقادات و گفتمان‌سازی دینی به کار رود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The discounting pattern of institutionalizing the verses of the Resurrection in the Meccan Surah.

نویسندگان English

Seyedeh Tahereh Hosseini 1
Mohsen Ghamarzadeh 2
1 Graduate of Level 4 in Comparative Exegesis and Instructor at the Fatimah al-Zahra (SA) Seminary for Sisters, Isfahan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Education, University of Radio and Television, Tehran, Iran.
چکیده English

After monotheism, resurrection is the most fundamental pillar of Islamic theology and plays a central role in determining the relationship between man and death, responsibility, and eternal life. This research, with a deductive approach, based on the content analysis of the verses of resurrection in the Meccan surahs, attempts to reconstruct the gradual pattern of institutionalization of this belief in the text of the prophetic call. The research method is descriptive-analytical and focuses on two variables: “order of revelation” and “diversity of audience”. The findings show that the Prophet Muhammad (PBUH) used a multi-stage and audience-oriented strategy in the face of the systematic denial of resurrection and used four evolutionary, psychological, sociological, and stylistic dimensions in organizing the Quranic message. Components such as argumentative progression, speech evolution, balance of punishment and mercy, and the monotheism-prophethood-resurrection connection were tools for mental persuasion and emotional stimulation of the audience. The result is that the Quran, by combining content and method, presents a multi-layered model for establishing faith in the resurrection that can still be used today in teaching beliefs and developing religious discourse.

کلیدواژه‌ها English

Resurrection
Meccan Surahs
Order of Revelation
Institutionalization of Belief
Method of Revelation
سیاهه منابع
قرآن کریم.
نهج‌البلاغه.
الف منابع فارسی:
کوهن، بروس ج. درآمدی به جامعه‌شناسی. ترجمه محسن ثالثی. تهران: نشر توتیا، ۱۳۸۸.
بهجت‌پور، عبدالکریم. تفسیر تنزیلی: مبانی، اصول، قواعد و فوائد. تهران: انتشارات تمهید، ۱۳۹۲.
حاجی میرزایی، فرزاد. «مکی و مدنی» در: دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی. به کوشش: بهاءالدین خرمشاهی. تهران: دوستان–ناهید. ۱۳۷۷ش.
خاتمی، سید احمد. فرهنگ علم کلام: شرح لغات و اصطلاحات و اعلام علم کلام. تهران: نشر صبا، ۱۳۷۰ش.
دهخدا، علی‌اکبر. لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران، ۱۳۴۶.
زنجانی‌زاده، هما. کنش اجتماعی. مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۹.
سورین، ورنر و جیمز تانکارد. نظریه‌های ارتباطات. ترجمه علیرضا دهقان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۸۶.
فیاض لاهیجی، ملاعبدالرزاق. گوهر مراد. چاپ اول. تهران: نشر سایه، ۱۳۸۳ش.
قمرزاده، محسن، و نسیم تیموری. «ارزیابی مبانی سبک تفسیر موضوعی تنزیلی»، مطالعات علوم قرآن 4، شماره ۲ (تابستان ۱۴۰۱): ۴۹–۷۶.
گلابی، سیاوش. اصول و مبانی جامعه‌شناسی. تهران: نشر میترا، ۱۳۷۶.
مجلسی، محمدباقر. حق الیقین. تهران: انتشارات اسلامیه، ۱۳۸۶ش.
ب- منابع عربی:
ابن‌منظور، ابوالفضل جمال‌الدین محمدبن‌مکرّم. لسان العرب. چاپ سوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، ۱۳۸۲.
تفتازانی، سعدالدین. شرح المقاصد. تحقیق عبدالرحمن عمیره. چاپ اول. قم: الشریف الرضی، ۱۴۰۹ق.
جوهری، ابو الحسن علی‌بن‌محمد. صحاح اللغة. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۵.
زمخشری، محمود بن عمر بن محمد. تفسیر کشاف. جلد ۳. چاپ دوم. تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۹۱.
طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: موسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۱۷ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 22
بهار و تابستان 1404، پیاپی 22
اردیبهشت 1404