سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
بنت الشاطی، عایشه عبدالرحمن، و حسین صابری. اعجاز بیانی قرآن. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1376.
حلبی، علیاصغر. آشنایی با علوم قرآنی. تهران: اساطیر، 1374.
خاکرند، شکراللّه، و پیمان دریایی جهانکهن. «نقش شعوبیه در برانگیختن (طبقات) ایرانیان برای حضور در حرکتهای مخالف دولت اموی». جستارهای تاریخی (فرهنگ) 10، شماره 2 (1398): 131-162.
طالقانی، سید محمود. پرتویی از قرآن. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1362ش.
طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.
طایفی، شیرزاد. «بررسی محتوایی سه اثر برجسته بلاغی درباره اعجاز قرآن (اعجاز القرآن رمانی، باقلانی و معتزلی)». همایش ارتباطات، زبان و ادبیات فارسی و مطالعات زبانشناختی، 1395.
فهیمی تبار، حمیدرضا، و مهدی آذریفرد. «معناشناسی واژه «أعجمی» در کتاب و سنت»، علوم و معارف قرآن و حدیث، شماره ۴ (پاییز ۱۳۹۴): ۳۳-۴۹.
کریمینیا، مرتضی. «ریشههای تکوین نظریههای اعجاز قرآن و تبیین وجوه آن در قرون نخست»، پژوهشهای قرآن و حدیث 46، شماره 1 (1392): 113-144.
مارتین، ریچارد. «نقش معتزله بصره در شکلگیری نظریة اعجاز قرآن»، ترجمه محمد عباسی. پژوهشهای قرآنی 18، شماره 4 (1391): 72.
مؤدب، سید رضا. اعجاز القرآن در نظر اهل بیت عصمت (ع) و بیست نفر از علمای بزرگ اسلام. قم: احسن الحدیث، 1379.
هاشمیان فرد، زاهد. «نقدی بر اعجاز القرآن ابوبکر باقلانی». مقالات و بررسیها 33، شماره 68 (1379): 131-151.
ب- منابع عربی:
آلوسی، سید محمود. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: علی عبدالباری عطیه. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
ابنابیحاتم، عبدالرحمنبنمحمد. تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: اسعد محمد طیب. ریاض: مکتبة نزار مصطفی الباز، 1419ق.
ابنجزی، محمدبناحمد. التسهیل لعلوم التنزیل. تحقیق: عبداللّه خالدی. بیروت: دارالارقمبنابیالارقم، 1416ق.
ابنجوزی، عبدالرحمنبنعلی. زاد المسیر فی علم التفسیر. تحقیق: عبدالرزاق المهدی. بیروت: دارالکتاب العربی، 1422ق.
ابنعاشور، محمدبنطاهر. التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ، [بیتا].
ابنعجیبه، احمدبنمحمد. البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید. تحقیق: احمد عبداللّه قرشی رسلان. قاهره: دکتر حسن عباس زکی، 1419ق.
ابنعطیه اندلسی، عبدالحقبنغالب. المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. تحقیق: محمد عبدالسلام عبدالشافی. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1422ق.
ابنفارس، أبوالحسین أحمدبنفارس. معجم مقاییس اللغة. تحقیق: عبدالسلام محمد هارون. [بیجا]: دارالفکر، 1399ق/1979م.
ابنقتیبه، عبداللّهبنمسلم. غریب القرآن. بیروت: دار و مکتبة الهلال، [بیتا].
ابنکثیر، اسماعیلبنعمر. تفسیر القرآن العظیم. تحقیق: محمدحسین شمسالدین. بیروت: دار الکتب العلمیة، 1419ق.
ابوالحسن رمانی، علیبنعیسی. النکت فی إعجاز القرآن. قاهره: دارالمعارف، 1976/384ق.
ابوحیان، محمدبنیوسف. البحر المحیط فی التفسیر. تحقیق: صدقی محمد جمیل. بیروت: دارالفکر، 1420ق.
الباقلانی، أبوبکر محمدبنالطیب. إعجاز القرآن. تحقیق: السید أحمد صقر. القاهرة: دارالمعارف، 1997.
بحرانی، هاشمبنسلیمان. البرهان فی تفسیر القرآن. تحقیق: قسم الدراسات الاسلامیة موسسة البعثة. تهران: بنیاد بعثت، 1416ق.
بغدادی، علاءالدین علیبنمحمد. لباب التأویل فی معانی التنزیل. تحقیق: محمد علی شاهین. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
بغوی، حسینبنمسعود. معالم التنزیل فی تفسیر القرآن. تحقیق: عبدالرزاق المهدی. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
بیضاوی، عبداللّهبنعمر. أنوار التنزیل و أسرار التأویل. تحقیق: محمد عبدالرحمن المرعشلی. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
تستری، ابومحمد سهلبنعبداللّه. تفسیر التستری. تحقیق: محمد باسل عیون السود. بیروت: منشورات محمدعلی بیضون/دارالکتب العلمیة، 1423ق.
ثعالبی، عبدالرحمنبنمحمد. جواهر الحسان فی تفسیر القرآن. تحقیق: محمد علی معوض و عادل احمد عبدالموجود. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
ثعلبی نیشابوری، ابواسحاق احمدبنابراهیم. الکشف و البیان عن تفسیر القرآن. تحقیق: ابومحمد ابنعاشور. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
جرجانی، عبدالقاهربنعبدالرحمن. دلائل الاعجاز. تحقیق: عبدالحمید هنداوی. بیروت: دارالکتب العلمیه، [بیتا].
جلیلی نجاری، رامش. «مبانی زبانی و بلاغی اعجاز در نزد جاحظ». پژوهشهای اعتقادی کلامی (علوم اسلامی)4، شماره 15 (1388): 137-173.
جوهری، أبونصر إسماعیلبنحماد. الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة. تحقیق: أحمد عبدالغفور عطار. بیروت: دارالعلم للملایین، 1407ق/1987م.
حقی بروسوی، اسماعیل. تفسیر روح البیان. بیروت: دارالفکر، [بیتا].
خطّابی بُستی، ابوسلیمان حمدبنمحمد. بیان إعجاز القرآن. در ثلاث رسائل فی إعجاز القرآن. تحقیق: محمد خلفاللّه و محمد زغلول سلام. قاهره: دارالمعارف، 1976.
خفاجی، احمدبنمحمد. عنایة القاضی و کفایة الراضی. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1417ق.
زمخشری، محمود. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.
زیدبنعلی. تفسیر غریب القرآن. تحقیق: حسنبنمحمدتقی حکیم. بیروت: الدار الحمراء، 1412ق.
سبزواری نجفی، محمدبنحبیباللّه. ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1419ق.
سزگین، محمد فؤاد. تاریخ التراث العربی. ترجمه: عبداللّهبنعبداللّه حجازی. قم: کتابخانه عمومی آیتاللّه مرعشی نجفی (ره)، 1370ش/1412ق.
سلطان، منیر. إعجاز القرآن بین المعتزلة و الأشاعرة. الإسکندریة: منشأة المعارف، 1986.
سمرقندی، نصر بن محمد بن احمد. بحر العلوم. تحقیق: ابوسعید عمربنغلامحسن عمروی. بیروت: دارالفکر، [بیتا].
سمین، احمدبنیوسف. الدر المصون فی علوم الکتاب المکنون. تحقیق: احمد محمد صیره. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1414ق.
سید رضی، محمدبنحسین. تلخیص البیان فی مجازات القرآن. بیروت: دار الأضواء، [بیتا].
سید مرتضی علمالهدی، علیبنحسین. نفائس التأویل. بیروت: شرکة الأعلمی للمطبوعات، 1431ق.
شافعی، أبوعبداللّه محمدبنإدریس. تفسیر الإمام الشافعی. تحقیق: أحمدبنمصطفی الفرَّان. ریاض: دارالتدمریة، 1427ق/2006م.
شبر، سید عبداللّه. الجوهر الثمین فی تفسیر الکتاب المبین. تحقیق: سید محمد بحرالعلوم. کویت: مکتبة الألفین، 1407ق.
شبر، سید عبداللّه. تفسیر القرآن الکریم. بیروت: دارالبلاغة للطباعة و النشر، 1412ق.
شوکانی، محمدبنعلی. فتح القدیر. دمشق-بیروت: دار ابن کثیر، دارالکلم الطیب، 1414ق.
صاحببنعباد، إسماعیلبنعباد. المحیط فی اللغة. تحقیق: محمدحسن آل یاسین. بیروت: عالم الکتب، 1414ق/1994م.
صاوی، احمدبنمحمد. حاشیة الصاوی علی تفسیر الجلالین. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1427ق.
صنعانی، أبوبکر عبدالرزاقبنهمام. تفسیر عبدالرزاق. تحقیق: محمود محمد عبده. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1419ق.
طبرسی، فضلبنحسن. مجمعالبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق: محمدجواد بلاغی. تهران: انتشارات ناصرخسرو، 1372ش.
طبری، ابوجعفر محمدبنجریر. جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.
طبری، علیبنسهل ربن. الدین و الدولة. تحقیق: عادل نویهض. بیروت: دارالآفاق الجدیدة، 1393ق/1973م.
طوسی، محمدبنحسن. التبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق: احمد قصیرعاملی. بیروت: دار احیاء التراث العربی، [بیتا].
عاملی، علیبنحسین. الوجیز فی تفسیر القرآن العزیز. تحقیق: مالک محمودی. قم: دارالقرآن الکریم، 1413ق.
عروسی حویزی، عبد علیبنجمعه. تفسیر نور الثقلین. تحقیق: سید هاشم رسولی محلاتی. قم: انتشارات اسماعیلیان، 1415ق.
فخر رازی، محمدبنعمر. مفاتیح الغیب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
فراء، ابوزکریا یحییبنزیاد. معانی القرآن. تحقیق: احمد یوسف نجاتی، محمدعلی نجار و عبدالفتاح اسماعیل شلبی. قاهره: دارالمصریه للتألیف و الترجمه، 1980م.
فراهیدی، الخلیلبنأحمد. کتاب العین. تحقیق: مهدی المخزومی و إبراهیم السامرائی. [بیجا]: دار و مکتبة الهلال، [بیتا].
فیض کاشانی، ملا محسن. تفسیر الصافی. تحقیق: حسین اعلمی. تهران: انتشارات الصدر، 1415ق.
فیض کاشانی، ملا محسن. الأصفی فی تفسیرالقرآن. تحقیق: محمدحسین درایتی و محمدرضا نعمتی. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
فیضی دکنی، ابوالفضل. سواطع الالهام فی تفسیر القرآن. تحقیق: سید مرتضی آیتاللّهزاده شیرازی. قم: دارالمنار، 1417ق.
قرطبی، محمدبناحمد. الجامع لأحکام القرآن. تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1364ش.
قشیری، عبدالکریمبنهوازن. لطائف الاشارات. تحقیق: ابراهیم بسیونی. قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، [بیتا].
قمی، علیبنابراهیم. تفسیر القمی. تحقیق: طیب موسوی جزایری. قم: دارالکتاب، 1363ش.
قمی مشهدی، محمد. تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب. تحقیق: حسین درگاهی. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، 1368ش.
قونوی، اسماعیلبنمحمد. حاشیة القونوی علی تفسیر البیضاوی. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1422ق.
کاشانی، محمدبنمرتضی. تفسیر المعین. تحقیق: حسین درگاهی. قم: کتابخانه آیتاللّه مرعشی نجفی، 1410ق.
کاشانی، ملا فتحاللّه. زبدة التفاسیر. تحقیق: بنیاد معارف اسلامی. قم: بنیاد معارف اسلامی، 1423ق.
گنابادی، سلطان محمد. تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1408ق.
ماوردی، علیبنمحمد. النکت و العیون. بیروت: دارالکتب العلمیة، [بیتا].
مجاهدبنجبر، أبوالحجاج. تفسیر مجاهد. تحقیق: محمد عبدالسلام أبوالنیل. قاهره: دارالفکر الإسلامی الحدیثة، 1410ق/1989م.
محلی، جلالالدین، و جلالالدین سیوطی. تفسیر الجلالین. تحقیق: عبدالرحمنبنابیبکر سیوطی. بیروت: مؤسسة النور للمطبوعات، 1416ق.
مظهری، محمد ثناءاللّه. التفسیر المظهری. تحقیق: غلام نبی تونسی. اسلامآباد: مکتبة رشدیة، 1412ق.
معمربنمثنی، ابوعبیده. مجاز القرآن. تحقیق: محمد فؤاد سزگین. قاهره: مکتبة الخانجی، 1381ق.
ملاحویش آل غازی، سید عبدالقادر. بیان المعانی. دمشق: مطبعة الترقی، 1382ق.
مقاتلبنسلیمان، بلخی. تفسیر مقاتلبنسلیمان. تحقیق: عبداللّه محمود شحاته. بیروت: دار إحیاء التراث، 1423ق.
نحاس، أحمدبنمحمد. إعراب القرآن. بیروت: منشورات محمد علی بیضون، دارالکتب العلمیة، 1421ق.
نخجوانی، نعمتاللّهبنمحمود. الفواتح الإلهیة و المفاتح الغیبیة. قاهره: دار رکابی للنشر، 1999م.
نسفی، عبداللّهبناحمد. مدارک التنزیل و حقائق التأویل. بیروت: دارالنفائس، 1416ق.
نظامالدین نیشابوری، حسنبنمحمد. تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان. تحقیق: زکریا عمیرات. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1416ق.
واحدی نیشابوری، علیبناحمد. الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دارالقلم، 1415ق.
هاشمی، عبداللّهبناسماعیل، و عبدالمسیح کندی. رساله الکندی الی الهاشمی. دمشق: التکوین، 2005م.
هروی، أبوعبید القاسمبنسلام. الغریب المصنف. تحقیق: صفوان عدنان داوودی. المدینة المنورة: مجلة الجامعة الإسلامیة، 1414/1415ق.
هواری، هودبنمحکم. تفسیر کتاب اللّه العزیز. الجزایر: دارالبصائر، 1426ق.
ج-منابع لاتین:
Gilliot, Claude. "On the Origin of the Informants of the Prophet." In The Hidden Origins of Islam: New Research into Its Early History, edited by Karl-Heinz Ohlig and Gerd-R. Puin, 153-187. Amherst, NY: Prometheus Books, 2009.
Hoyland, Robert. "Arabī and Ajamī in the Qur'an: The Language of Revelation in Muhammad's Hijāz." In Scripts and Scripture: Writing and Religion in Arabia circa 500-700 CE, edited by Fred M. Donner and Rebecca Hasselbach-Andee, 105- 115. Chicago: Institute for the Study of Ancient Cultures, 2022.
Retsö, Jan. "Arabs and Arabic in the Age of the Prophet." In The Qur'an in Context, edited by Angelica Neuwirth, Nicolai Sinai, and Michael Marx, 281-292. Leiden: Brill, 2010.
Webb, Peter. Imagining the Arabs: Arab Identity and the Rise of Islam. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2016.
Zellentin, Holger. "Banū Isrāʾīl, Ahl al-Kitāb, al-Yahūd wa-l-Naṣārā: The Qur'anic Community's Encounters with Jews and Christians." Journal of Muslim Perspectives on Jewish-Christian Relations 13, no. 2 (2023): Art. 10991. https://doi.org/10.46586/er.13.2023.10
