دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

آسیب‌شناسی برداشت‌های استحسانی از قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
چکیده
ضرورت طرح مباحث قرآنی در جامعه و در سطح مخاطبان عام و به عبارت دیگر کاربردی کردن مباحث قرآنی، برخی از قرآن‌پژوهان را به این سو سوق داده که افزون بر تفسیر متعارف آیه، بخشی را به درس‌ها، نکته‌ها و پیام‌های قرآنی اختصاص دهند. این برداشت‌ها مبتنی بر قواعد ادبیات عرب و اصول محاوره عقلایی نیست بلکه انتقال ذهن از آیه یا بخشی از آن به مطلبی است که درستی آن از نظر عقل، شرع، تجربیات بشری و عرف پذیرفته شده است. این شیوه که در سال‌های اخیر مورد توجه برخی از مدرسان و سخنرانان قرار گرفته مشروط بر رعایت برخی الزامات می‌تواند دارای کارکردهای مثبتی باشد. این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی سامان یافته، با بررسی نمونه‌های متعدد از برداشت‌های استحسانی، ضمن بیان برخی کارکردهای مثبت این گونه برداشت‌ها از قرآن، به بیان برخی آسیب‌های آنها پرداخته است. یافته‌های این پژوهش نشان از آن دارد که مهم‌ترین آسیب این گونه برداشت‌ها عبارت است از تلاش برای اثبات بدیهیات با آیات قرآن، ناسازگاری با دلالت و ظهور آیه، ناسازگاری با ظهور دیگر آیات قرآن و مخالفت با منطق قرآن و داده‌های عقلانی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Pathology of Appreciative Interpretations of the Quran

نویسنده English

Mohammadebrahim Roshanzamir
Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
چکیده English

The necessity of addressing Quranic topics in society and at the level of the general audience, or in other words, making Quranic discussions practical, has led some Quran researchers to go beyond conventional exegesis of verses and dedicate a section to lessons, insights, and Quranic messages. These interpretations are not based on the rules of Arabic literature or the principles of rational discourse; rather, they involve a mental transition from a verse or part of it to a concept whose validity is accepted by reason, religious law, human experiences, and common practice. This approach, which has gained attention from some instructors and speakers in recent years, can have positive functions provided certain requirements are met. This study, organized using a descriptive-analytical method, examines numerous examples of subjective interpretations and, while highlighting some of their positive functions, addresses certain harms associated with them. The findings of this research indicate that the most significant harms of such interpretations include attempts to prove obvious truths with Quranic verses, inconsistency with the implication and apparent meaning of the verse, inconsistency with the apparent meaning of other Quranic verses, and contradiction with the logic of the Quran and rational data.

کلیدواژه‌ها English

&‌‌‌ldquo
Subjective interpretations&‌‌‌rdquo
personal opinion in exegesis&‌‌‌rdquo
Quranic messages&‌‌‌rdquo
, &‌‌‌ldquo
methodology of interpretation&‌‌‌rdquo

سیاهه منابع

قرآن کریم.
الف- منابع فارسی:
اسعدی، محمد. آسیب‌شناسی جریان‌های تفسیری. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1389.
رضایی اصفهانی، محمدعلی. تفسیر قرآن مهر. قم: انتشارات پژوهش‌های تفسیر و علوم قرآن، 1387.
رجبی، محمود. روش تفسیر قرآن. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385.
زیرک، مهدی، سید جعفر علوی و حجت گوهری. «الگوی مدیریت محیط سازمانی با تکیه بر آموزه‌های قرآنی»، آموزه‌های قرآنی19، شماره 35 (بهار و تابستان 1401): 33- 58. 10.30513/QD.2021.1063.1224.
عبیات، عاطی، و مالک کعب عمیر. «مدیریت در قرآن کریم، مدیریت بحران خشکسالی و امنیت غذایی در سورهٔ یوسف»، کوثر15، شماره 56 (زمستان 1394): 23-50.
قرائتی، محسن. «درس‌هایی از قرآن، هوشیاری در برابر فریب‌ها»، منتشرشده در پایگاه مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، دسترسی در 19/8/ 1404، https://gharaati.ir /هوشیاری- در - برابر- فریب – ها/.
قرائتی، محسن. تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، 1383.
 قرشی، علی‌اکبر. قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1371.
مکارم شیرازی، ناصر. تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1371.
وفا، جعفر. «اصول مدیریت در قرآن»، حصون، شماره 35 (فروردین 1391): 20-34.
هاشمی رفسنجانی، اکبر. تفسیر راهنما. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1386.
ب- منابع عربی:
ابن‌سیده، علی‌بن‌اسماعیل. المحکم و المحیط الأعظم. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1421.
ابن‌عطیه، عبدالحق‌بن‌غالب. المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1422.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. بیروت: دار صادر، 1414.
ازهری، محمدبن‌احمد. تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1421.
جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد. الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین، 1376.
حر عاملی، محمدبن‌حسن. وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه. قم: مؤسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، 1412.
حکیم، محمدتقی. الاصول العامه للفقه المقارن. قم: مجمع جهانی اهل بیت، 1418.
حلی، حسن‌بن‌یوسف. مختلف الشیعة فی أحکام الشریعة. قم: انتشارات اسلامی، 1413.
زبیدی، محمدبن‌محمد. تاج العروس من جواهر القاموس. بیروت: دارالفکر، 1414.
زمخشری، محمودبن‌عمر. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل. بیروت: دارالکتاب العربی، 1407.
سبزواری، محمدباقر. ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع)، 1427.
طباطبایی، سید تقی. مبانی منهاج الصالحین. قم: منشورات قلم الشرق، 1426.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن. تفسیر جوامع الجامع. قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، 1412.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن. مجمع‌البیان. تهران: ناصرخسرو، 1372.
طوسی، فضل‌بن‌حسن. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، [بی‌تا].
 فیروزآبادی، محمد. القاموس المحیط. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415.
مدنی، سید علی‌خان. الطراز الأول والکناز. مشهد مقدس: مؤسسه آل‌البیت، 1384.
مظفر، محمدرضا. اصول الفقه. قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1379.
مظفر، محمدرضا. المنطق. قم: جامعه مدرسین، 1421.
مکارم شیرازی، ناصر. أنوار الفقاهه (کتاب النکاح). قم: انتشارات مدرسة الإمام علی‌بن‌أبی‌طالب (ع)، 1425.
نوری، میرزا حسین. خاتمة المستدرک. قم: مؤسسة آل‌البیت (ع)، 1417.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.
دوره 12، شماره 1 - شماره پیاپی 22
بهار و تابستان 1404، پیاپی 22
اردیبهشت 1404