دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

الگوی مواجهه فقهی با پاره ای از اصناف کفار در فرض اضطرار غذایی؛ در ترازوی حقوق بشر اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.
چکیده
بی‌تردید نحوه مواجهه پیروان هر آیین و مکتبی در قبال دیگران، بازتابی از آموزه‌های آن مکتب و آیین تلقی شده و مشخص می‌کند که آن جریان فکری تا چه میزان اهل رواداری و انصاف می‌باشد. از این حیث، رفتار و باور متدینان نیز همواره ممکن است بازتابی از تعالیم شریعت تلقی گردد؛ لذا بایسته است اهل ایمان، با بهره‌گیری از موازین متخذ از عقل و شرع، نسبت به برگرفتن آموزه‌های اصیل دینی مبادرت کرده و نگاهی انتقادی نسبت به باورهای غیرقطعی داشته باشند. جستار حاضر نظر به ضرورت امر، از آنجا که یکی از فتاوای موجود در مکتوبات فقهی را خالی از مناقشه نیافته، سعی در ارزیابی و نقد آن داشته است. مطابق این انگاره و فتوای نسبتاً مشهور، سلب حیات برخی از اصناف کفار، به جهت سد جوع و در مقام اضطرار، مجاز شمرده شده است. در مقابل پژوهش حاضر چنین دیدگاهی را برنتابیده و ضمن شناسایی و استخراج دقیق موضع بحث و تأسیس اصل، با تحلیل مسئله در پرتو قاعده کرامت بشر، اصل زرین اخلاق، همچنین تحلیل مسئله در پرتو قاعده عدالت و نیز توزین آن در ترازوی عقل و قاعده وهن و تنفیر از دین، انتساب این فتوا به شریعت را مشکوک و بلکه مردود قلمداد نموده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Jurisprudential Approach to Certain Categories of Non-Muslims under the Circumstance of Food Necessity: In the Balance of Islamic Human Rights

نویسنده English

Ali Mohammadian
Associate Professor, Department of Jurisprudence and Islamic Law, Bozorgmehr University of Qaenat, Qaen, Iran.
چکیده English

Undoubtedly, the manner in which the followers of any religion or school of thought interact with others reflects the teachings of that tradition and indicates the extent to which that intellectual current embraces tolerance and fairness. In this regard, the behavior and beliefs of the faithful can often be regarded as a reflection of religious law; hence, believers are required, by employing criteria derived from reason and Sharia, to adopt authentic religious teachings while maintaining a critical perspective toward non-definitive beliefs. Given the necessity of this inquiry, and since none of the existing fatwas in the jurisprudential literature appeared free of controversy, this study seeks to evaluate and critique one such ruling. According to this relatively well-known opinion, the taking of life from certain categories of non-Muslims, in order to prevent starvation and under circumstances of necessity, is considered permissible. The present research, however, rejects such a view, and by precisely identifying and extracting the subject matter and establishing the foundational principle, analyzes the issue in the light of the principle of human dignity—the golden rule of ethics—alongside the principle of justice, and weighs it against reason and the principle of disrepute and discouragement of religion. Consequently, the attribution of this fatwa to Sharia is regarded as questionable, if not entirely invalid.

کلیدواژه‌ها English

Imami Jurisprudence
Non-Muslim
Necessity
Taking of Life
Dignity
Justice
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
جعفری، محمدتقی. رسائل فقهی. تهران: منشورات کرامت، 1419ق.
جوادی آملی، عبداللّه. فلسفه حقوق بشر. قم: اسراء، 1375ش.
ضیائی‌فر، سعید. تأثیر اخلاق در اجتهاد. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1388ش.
فنایی، ابوالقاسم. اخلاق دین‌شناسی. تهران: نشر نگاه معاصر، ۱۳۹۴ش.
مجتهد شبستری، محمد. نقدی بر قرائت رسمی از دین. تهران: طرح‌نو، 1384ش.
مصطفوی، حسن. تفسیر روشن. تهران: مرکز نشر کتاب، 1380ش.
مطهری، شهید مرتضی. فقه و حقوق. قم: صدرا، 1376ش.
مطهری، مرتضی. عدل الهی. تهران: صدرا، 1388ش.
مطهری، مرتضی. فطرت. تهران: صدرا، 1369ش.
منتظری، حسینعلی. رساله استفتائات. تهران: نشر سایه، 1384ش.
منتظری، حسینعلی. مبانی فقهی حکومت اسلامی. قم: کیهان، 1409ق.
منتظری، حسینعلی. مجازات‌های اسلامی و حقوق بشر. قم: ارغوان دانش، 1429ق.
ناس، جان بایر. تاریخ جامع ادیان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1373ش.
ب- منابع عربی:
ابن‌عاشور، محمدطاهر. التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، 1420ق.
اردبیلی، احمدبن‌محمد. مجمع الفائدة و البرهان. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1403ق.
تبریزی، جوادبن‌علی. صراط النجاة. قم: دارالصدیقة الشهیدة، 1427ق.
حکیم، محمدتقی. الأصول العامة فی الفقه المقارن. قم: مجمع جهانی اهل بیت، 1418ق.
خامنه‌ای، سیدعلی‌بن‌جواد. بحث حول الصابئة. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی، 1417ق.
خویی، ابوالقاسم. صراط النجاة. قم: دارالصدیقة الشهیدة، 1433ق.
خویی، ابوالقاسم. أجود التقریرات. قم: مطبعه العرفان، 1352ش.
خویی، ابوالقاسم. موسوعة الإمام الخوئی. قم: مؤسسة إحیاء آثار الخوئی، 1418ق.
سیستانی، سیدعلی. قاعدة لاضرر. قم: مکتب آیة اللّه العظمی السید السیستانی، ]د.ت[.
سیوطی، عبدالرحمن‌بن‌ابی‌بکر. الدر المنثور. قم: کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی (ره)، 1404ق.
شاطبی، ابراهیم‌بن‌موسی. الموافقات. بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1422ق.
شهید اول، محمدبن‌مکی. القواعد و الفوائد. قم: کتابفروشی مفید، ]د.ت[.
شهید اول، محمدبن‌مکی. ذکری الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت، 1419ق.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. مسالک الأفهام. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة، 1413ق.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان. بیروت: مؤسسة الأعلمی، 1390ق.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن. جوامع الجامع. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377ش.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن. مجمع‌البیان. تهران: ناصر خسرو، 1408ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. الأمالی. قم: دارالثقافه، 1414ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. المبسوط. تهران: المکتبة المرتضویة، 1387ق.
عراقی، ضیاءالدین. الاجتهاد و التقلید. قم: نوید اسلام، 1388ش.
علامه حلی، حسن‌بن‌یوسف. قواعد الأحکام. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
فاضل مقداد، مقدادبن‌عبداللّه. کنز العرفان. تهران: انتشارات مرتضوی، 1373ش.
فخرالمحققین، محمدبن‌حسن. إیضاح الفوائد. قم: اسماعیلیان، 1387ق.
فضل‌اللّه، محمدحسین. تفسیر من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک، 1419ق.
فیض کاشانی، ملامحسن. مفاتیح الشرائع. قم: کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی، 1412ق.
کرکی، علی‌بن‌حسین. جامع المقاصد. قم: مؤسسه آل‌البیت، 1414ق.
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1407ق.
مجلسی دوم، محمدباقربن‌محمدتقی. بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الطبع و النشر، 1410ق.
محقق حلی، جعفربن‌حسن. شرائع الإسلام. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1408ق.
مظفر، محمدرضا. أصول الفقه. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1417ق.
مغنیه، محمدجواد. التفسیر الکاشف. قم: دارالکتاب الاسلامی، 1424ق.
مفید، محمدبن‌محمد. المقنعة. قم: کنگره جهانی هزاره شیخ مفید، 1413ق.
مکارم شیرازی، ناصر. انوار الاصول. قم: مدرسه امام علی (ع)، 1428ق.
نجفی، محمدحسن. جواهر الکلام. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1404ق.
نراقی، احمدبن‌محمدمهدی. مستند الشیعة. قم: مؤسسة آل‌البیت، 1415ق.
واحدی، علی‌بن‌احمد. اسباب نزول القرآن. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1411ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.