دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

علمِ قرآن بنیان؛ واکاوی ادله قرآنی مرجعیت علمی قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته سطح چهار، حوزه علمیه قم، قم، ایران.
چکیده
در این نوشتار، قرآن نه صرفاً به‌مثابه متنی مقدس، بلکه به‌عنوان یکی از منابع معرفتی مورد تأمل قرار گرفته است. پرسشی که در این میان رخ می‌نماید، جایگاه آن در هندسه معرفت بشری است.

جُستار حاضر، با روش توصیفی-تحلیلی که با محوریت مطالعه متن قرآن صورت گرفته است، بر آن است که امکان مرجعیت علمی قرآن را از دل متن استخراج کند. از این‌رو، نخستین گام را در استفسار از خودِ قرآن می‌گذارد؛ آیا این متن، خویش را مرجعی در ساحت علم می‌داند؟

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مرجعیت علمی قرآن با نه دسته از آیات قابل اثبات است: نخست، آیاتی که بر هدایت عام قرآنی دلالت دارند؛ دوم، آیاتی که قرآن را هدایت‌گر به اقوم‌ترین امور می‌شمرند؛ سوم، آیاتی که قرآن را «تبیان» می‌دانند؛ چهارم، آیاتی که از غلبه اسلام بر سایر مکاتب حکایت می‌کنند؛ پنجم، آیاتی که قرآن را در جایگاه متنی حکیمانه نشانده‌اند؛ ششم، آیاتی که قرآن را نور می‌شمارند؛ هفتم، آیاتی که آن را قیّم جوامع بشری معرفی می‌کنند؛ هشتم، آیاتی که بر محدودیت دانش بشری تأکید دارند؛ و نهم، آیاتی که ایمان را عامل پیشرفت جوامع قلمداد می‌کنند.

با توجه به گروه نه‌گانه آیات، مرجعیت علمی قرآن قابل اثبات است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Qur'anic Science as a Foundation: Analyzing Qur'anic Evidence for the Scientific Authority of the Qur'an

نویسنده English

Mohammad Ezzati Bakhshayesh
Graduate Level four of Qom Seminary, Qom, Iran.
چکیده English

This paper explores the Qur’an not merely as a sacred text, but as a source of knowledge, examining its place in the structure of human epistemology. Using a descriptive-analytical method, the study investigates the possibility of the Qur’an’s scientific authority based on its own content. It begins by asking whether the Qur’an considers itself a reference in the domain of science. The argument is structured around nine categories of verses: (1) those referring to the Qur’an’s general guidance; (2) guiding toward the most upright matters; (3) describing it as a “clarification” (Tibyān); (4) indicating Islam’s superiority over other ideologies; (5) portraying the Qur’an as a wise text; (6) identifying it as light (nūr); (7) presenting it as a guardian (Qayyim) of human societies; (8) emphasizing the limits of human knowledge; and (9) linking faith to societal advancement. This classification helps assess the Qur’an’s relationship with science and construct a reasoned argument for its scientific authority

کلیدواژه‌ها English

The‌Scientific‌Authority‌of‌the‌Qur&rsquo
anScience؛ Qur&rsquo
an؛ Qur&rsquo
anic‌Evidences؛ Tibyān؛ Guidance

سیاهه منابع

الف- منابع فارسی و عربی:
قرآن کریم.
ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن‌هبة‌الله. شرح نهج البلاغة. تحقیق: ابراهیم محمد ابوالفضل. چاپ اول. قم: مکتبة آیة‌اللّه المرعشی النجفی، 1404ق.
ابن‌بابویه (صدوق)، محمدبن‌علی. من لا یحضره الفقیه. تحقیق: علی‌اکبر غفاری. چاپ دوم. قم: انتشارات اسلامی، 1413ق.
ابن‌عاشور، محمدبن‌طاهر. التحریر و التنویر. چاپ اول. بیروت: مؤسسة التاریخ، 1420ق.
ابن‌فارس، ابوالحسین. معجم مقاییس اللغة. چاپ اول. قم: انتشارات مکتب الإعلام الاسلامی، 1404ق.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم. لسان العرب. چاپ سوم. بیروت: دارالفکر، 1414ق.
جامی، عبدالرحمن‌بن‌احمد. شرح ملا جامی علی متن الکافیة فی النحو. تحقیق: مصطفی علی محمد. چاپ اول. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1430ق.
جوادی آملی، عبداللّه. تفسیر موضوعی. جلد ۱۶. چاپ هشتم. قم: انتشارات اسراء، 1397ش.
جوهری، ابونصر. الصحاح تاج‌اللغة و صحاح‌العربیة. چاپ چهارم. بیروت: دارالعلم للملایین، 1407ق.
دیلمی، حسن‌بن‌محمد. اعلام الدین فی صفات المؤمنین. تصحیح: مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام. چاپ اول. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، 1408ق.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد. المفردات فی غریب القرآن. چاپ اول. بیروت: انتشارات دارالقلم، 1412ق.
زرکشی، بدرالدین محمدبن‌عبداللّه. البرهان فی علوم القرآن. چاپ اول. بیروت: دار احیاء الکتب العربیة، 1376ق.
زمخشری، محمود. الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التاویل. چاپ سوم. بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.
سروش، عبدالکریم. «اسلام و علوم اجتماعی؛ نقدی بر دینی کردن علم» در: علم دینی، دیدگاه‌ها و ملاحظات، به کوشش سید حمیدرضا حسنی، مهدی علی‌پور، و سید محمدتقی موحد ابطحی. 335-361 قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1392.
سید رضی، محمدبن‌حسین. نهج‌البلاغه. تحقیق: صبحی صالح. چاپ اول. قم: هجرت، 1414ق.
سیوطی، جلال‌الدین. الإتقان فی علوم القرآن. مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1394ق.
شاذلی، سیدبن‌قطب. فی ظلال القرآن. چاپ هفدهم. بیروت: انتشارات دارالشروق، 1412ق.
شیخ زاده، محمدبن‌مصطفی. حاشیة محی‌الدین شیخ‌زاده علی تفسیر البیضاوی. بیروت: درالکتب العلمیة، 1419ق.
صدرالدین شیرازی، محمدبن‌ابراهیم. شرح اصول الکافی. تحقیق: محمد خواجویی. چاپ اول. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1383.
طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ دوم. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1390ق.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن. مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن. چاپ سوم. تهران: انتشارات ناصرخسرو، 1372.
طنطاوی‌بن‌جوهری. الجواهر فی تفسیر القرآن الکریم. چاپ اول. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1425ق.
طیب حسینی، سید محمود و حسین شم‌آبادی. «مبانی مرجعیت علمی قرآن از منظر دکتر صادقی تهرانی»، پژوهشهای قرآنی 29، شماره 111 (شهریور 1403): 133-160.
عزتی بخشایش، محمد. «ادله روایی مرجعیت علمی قرآن کریم»، مطالعات علوم قرآنی 6، شماره 20 (اسفند 1403): 33-63.
غزالی، ابوحامد محمد. احیاء علوم الدین. تحقیق: عبدالرحیم‌بن‌حسین حافظ عراقی. بیروت: دارالکتب العربی، [بی‌تا].
فاکر میبدی، محمد و محمدحسین رفیعی. «مرجعیت علمی قرآن از نگاه علامه طباطبایی»، مطالعات علوم قرآنی 1، شماره 1 (مهر 1398): ۸–۳۷.
فخر رازی، محمدبن‌عمر. مفاتیح الغیب. چاپ سوم. بیروت: انتشارات دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
فضل‌اللّه، سید محمدحسین. تفسیر من وحی القرآن. چاپ دوم. بیروت: انتشارات دار الملاک للطباعة و النشر، 1419ق.
فیض کاشانی، محمدمحسن. تفسیر الصافی. چاپ دوم. ایران: مکتبة الصدر، 1415ق.
فیومی، احمدبن‌محمد. المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر. چاپ دوم. قم: مؤسسة دارالهجرة، 1414ق.
کاشف‌الغطاء، جعفر. کشف الغطاء عن مبهمات الشریعة الغراء. تحقیق: عباس تبریزیان. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1380ش.
مدرسی، محمدتقی. من هدی القرآن. بیروت: دار القاری 1429ق.
مصباح یزدی، محمدتقی. قرآن‌شناسی. تحقیق: غلامعلی عزیزی‌کیا. جلد ۲. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1394.
مصطفوی، حسن. التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. چاپ اول. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1360.
مغنیه، محمدجواد. تفسیر الکاشف. چاپ اول. قم: دارالکتاب الإسلامی، 1424ق.
مکارم شیرازی، ناصر. تفسیر نمونه. چاپ اول. تهران: انتشارات دارالکتب الإسلامیة، 1374.
موحد ابطحی، سید محمدتقی. «نقد درون گفتمانی جریان علوم انسانی قرآن بنیان»، راهبرد فرهنگ 16، شماره 64 (زمستان 1402): 33-58.
موسوی بجنوردی محمدحسن. القواعد الفقهیة. چاپ اول. قم: نشر الهادی، 1377.
ب- وب‌سایت:
بیانات در محفل انس با قرآن کریم، تاریخ دسترسی: 18/02/1404
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.