دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

کرامت انسان یا کرامت مومن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دپارتمان الهیات، دانشگاه مفید، قم، ایران.
2 دانشیار، دپارتمان حقوق، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
از سویی آیات پرشمار، روایات گوناگون و دلیل عقل، دلالت بر کرامت ذاتی انسان بما هو انسان دارد؛ اما از سوی دیگر، در منابع دینی با گزاره‌های فراوانی روبه‌رو می‌شویم که در آنها بر حفظ کرامت و حقوق مؤمنان تأکید شده است؛ چه‌بسا از آنها این مفهوم برداشت شود که تکریم ویژه مؤمنان بوده و از نگاه اسلام، غیر مؤمنان یا غیرمسلمانان را دربرنمی‌گیرد، به گونه‌ای که برخی فقیهان در فتاوای خود بر این برداشت تصریح کرده‌اند. ازاین‌رو، پژوهش توصیفی-تحلیلیِ حاضر در صدد پاسخ به این پرسش اصلی است که آیا کرامت ویژگیِ سلب‌ناپذیر همه انسان‌ها است یا تنها اختصاص به مؤمنان دارد؟ این پژوهش در ابتدا به تبیین دیدگاه قائلین «اختصاص کرامت به مؤمن» و ادله آنها می‌پردازد، سپس به‌صورت مستدل و مستند این دیدگاه را مورد نقد و بررسی قرار داده و در نهایت شمول و ذاتی بودن کرامت انسان را برای همه انسان‌ها ثابت می‌کند. بر این باوریمکه با دلایلی یازده‌گانه می‌توان دیدگاه فقهی کرامت ذاتی را برای تمامی انسان‌ها اثبات کرد و آیات و روایات را به‌گونه‌ای تفسیر کرد و در استنباط از شیوه‌ای پیروی نمود که مستلزم نتیجه و فتوای غیراخلاقی نباشد و بیان کنیم که اصل، بر کرامت همه انسان‌ها و تسری حقوق ناشی از آن به تمامی انسان‌ها است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

"Human dignity or believer's dignity"

نویسندگان English

Ali Karimi 1
Saeid Rahaei 2
1 PhD Student in Fiqh and Fundamentals of Islamic Law, Department of Theology, Mofid University, Qom, Iran.
2 Associate Professor, Department of Law, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

On the one hand, numerous verses, various narrations and reason of reason indicate the inherent dignity of human beings. But on the other hand, in religious sources, we come across many statements that emphasize the preservation of the dignity and rights of believers; It is possible to understand from them that honoring is special for believers and does not include non-believers or non-Muslims from the point of view of Islam; In such a way that some jurists have clarified this view in their fatwas. Therefore, the present descriptive and analytical research aims to answer the main question: Is dignity an inalienable characteristic of all human beings or is it reserved only for believers? In the beginning, this research explains the view of those who believe that "dignity belongs to the believer" and their arguments, then it criticizes and examines this point of view the inclusiveness and innateness of human dignity for all Humans prove it. The author has found that the inherent dignity of all human beings can be proven from the point of view of jurisprudence with eleven reasons, and the principle is on the dignity of all human beings and the extension of the resulting rights to all human beings.

کلیدواژه‌ها English

Inherent dignity
Believer's dignity
Rights of non-Muslims
Fundamental human rights
Fiqh of human rights

سیاهه منابع

قرآن کریم.
نهج‌البلاغه. تحقیق: صبحی صالح. چاپ اول. قم: مؤسسه دارالهجره، 1414ق.

الف-منابع فارسی:

صانعی، یوسف. فقه و زندگی. چاپ پنجم. قم: میثم تمار، 1383ش.
مدرسی، محمدتقی. تفسیر هدایت. ترجمه احمد آرام. چاپ اول. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1377ش.
منتظری، حسینعلی. از آغاز تا انجام. چاپ سوم. تهران: انتشارات سرایی، 1382ش.
منتظری، حسینعلی. استفتائات. تهران: نشر سایه، 1383ش.
منتظری، حسینعلی. اسلام دین فطرت. تهران: نشر سایه، 1385ش.
منتظری، حسینعلی. جزوه درس خارج مکاسب محرّمه. [بی‌جا]: [بی‌نا]، 1382ش.
منتظری، حسینعلی. حکومت دینی و حقوق انسان. قم: ارغوان دانش، 1387ش.
منتظری، حسینعلی. رساله حقوق. چاپ پنجم. قم: ارغوان دانش، 1385ش.
منتظری، حسینعلی. مجازات‌های اسلامی و حقوق بشر. قم: ارغوان دانش، 1387ش.
موحدی ساوجی، محمدحسن. مناسبات انسانی در قرآن. چاپ اول. قم: دانشگاه مفید، 1397ش.
ب- منابع عربی:
ابن‌بابویه، محمدبن‌علی. من لا یحضره الفقیه. تصحیح: علی‌اکبر غفاری. چاپ دوم. قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1413ق.
ابن‌عربی، محمدبن‌علی. تفسیر منسوب به ابن عربی. چاپ اول. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
انصاری، مرتضی. المکاسب. چاپ اول. قم: دارالذخائر، 1411ق.
انصاری، مرتضی. کتاب الطهارة. چاپ اول. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری، الأمانة العامه، 1415ق.
آلوسی، محمود. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. تحقیق: علی عبدالباری عطیه. چاپ اول. بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.
بحرانی، یوسف. الحدائق الناضره فی أحکام العترة الطاهره. چاپ اول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1363ش.
بخاری، محمدبن‌اسماعیل. الجامع الصحیح. بیروت: دارالفکر، 1401ق.
بهائی، محمدبن‌حسین. مشرق الشمسین. چاپ دوم. مشهد: آستانة الرضویة المقدسه مجمع البحوث الإسلامیه، 1387ش.
حرّ عاملی، محمدبن‌حسن. وسائل الشیعه. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، 1409ق.
حسینی سیستانی، سید علی. تقریرات حجیه خبرالواحد. چاپ اول. بیروت: دارالنشر، 1437ق.
حسینی سیستانی، سید علی. رساله تعادل و تراجیح. چاپ اول. بیروت: دارالنشر، 1437ق.
حسینی سیستانی، سید علی. رساله قاعده الزام. چاپ اول. بیروت: دارالنشر، 1437ق.
حمیری، عبداللّه‌بن‌جعفر. قرب الإسناد. چاپ اول. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام، 1413ق.
خویی، سید ابوالقاسم. التنقیح فی شرح العروة الوثقی. چاپ سوم. قم: دارالهادی للمطبوعات، 1410ق.
خویی، سید ابوالقاسم. مصباح الفقاهه. چاپ اول. بیروت: دارالهادی، 1412ق.
خویی، سید ابوالقاسم. معجم رجال الحدیث. چاپ چهارم. قم: مرکز نشر آثار الشیعه، 1410ق.
خویی، سید ابوالقاسم. موسوعة الامام الخوئی. قم: مؤسسه إحیاء آثار الامام الخوئی، 1418ق.
سبزواری نجفی، محمدبن‌حبیب‌اللّه. ارشاد الأذهان الی تفسیر القرآن. چاپ اول. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1419ق.
سیوطی، جلال‌الدین. تفسیر الجلالین. بیروت: مؤسسه النور للمطبوعات، 1416ق.
شبّر، عبداللّه. تفسیر القرآن الکریم. چاپ اول. بیروت: دارالبلاغه للطباعة و النشر، 1412ق.
شریف لاهیجی، محمدبن‌علی. تفسیر شریف لاهیجی. تحقیق: میر جلال‌الدین حسین ارموی. چاپ اول. تهران: دفتر نشر داد، 1373ش.
شهید ثانی، زین‌الدین‌بن‌علی. مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. چاپ اول. قم: مؤسسه المعارف الإسلامیه، 1413ق.
صدر، سید محمدباقر. اقتصادنا. قم: مرکز الأبحاث و الدراسات التخصصیه للشهید الصدر، 1424ق.
طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم. العروة الوثقی. چاپ اول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1417ق.
طباطبایی، سید محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. چاپ پنجم. قم: انتشارات دفتر تبلیغات حوزهعلمیه قم، 1417ق.
طبرسی، فضل‌بن‌حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. چاپ اول. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1415ق.
طوسی، محمدبن‌حسن. التبیان فی تفسیرالقرآن. چاپ اول. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، [بی‌تا].
علم‌الهدی، سید مرتضی. رسائل الشریف المرتضی (أجوبة مسائل متفرقه من الحدیث و غیره). قم: دارالقرآن کریم، 1405ق.
فضل‌اللّه، سید محمدحسین. من وحی القرآن. چاپ دوم. بیروت: دارالملاک، 1419ق.
فیض کاشانی، محسن. الأصفی فی تفسیر القرآن. تحقیق: محمدحسین درایتی و محمدرضا نعمتی. چاپ اول. قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
قشیری، عبدالکریم‌بن‌هوازن. لطایف الاشارات: تفسیر صوفی کامل للقرآن الکریم. چاپ سوم. قاهره: الهیئة المصریه العامة للکتاب، 2000م.
قمی، علی‌بن‌ابراهیم. تفسیر القمی. چاپ سوم. قم: دارالکتاب، 1363ش.
کاشف الغطاء، جعفربن‌خضر. شرح الطهارة قواعد الأحکام. نجف: مؤسسه کاشف الغطاء العامه، [بی‌تا].
کلینی، محمدبن‌یعقوب. الکافی. تصحیح: علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
گلپایگانی، سید محمدرضا. نتائج الأفکار الی نجاسة الکفار. چاپ اول. قم: دارالقرآن الکریم، 1372ش.
گنابادی، سلطان محمد. بیان السعادة فی مقامات العبادة. چاپ دوم. بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1408ق.
مجلسی، محمدباقر. بحار الأنوار. بیروت: مؤسسه الوفاء، 1404ق.
محقق سبزواری، محمدباقربن‌محمد. ذخیرة المعاد فی شرح الإرشاد. چاپ اول. قم: موسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، [بی‌تا].
محقق کرکی، علی‌بن‌حسین. جامع المقاصد فی شرح القواعد. چاپ دوم. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، 1414ق.
مقدس اردبیلی، احمدبن‌محمد. مجمع الفائدة والبرهان فی شرح إرشاد الأذهان. چاپ اول. قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1403ق.
منتظری، حسینعلی. دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الإسلامیه. قم: نشر تفکر، 1415ق.
موسوی اردبیلی، سید عبدالکریم. فقه القصاص. چاپ اول. قم: نجات، 1376ش.
نجفی جواهری، محمدحسن. جواهرالکلام. چاپ هفتم. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1362ق.
نراقی، احمدبن‌محمد. مستند الشّیعه. چاپ اول. قم: مؤسسه آل‌البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث، 1415ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.