دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دو طرح‌واره تشبیهی و تنزیهی در تبیین وحی و نسبت آن‌ها با یکدیگر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، دپارتمان الهیات، دانشگاه مفید، قم، ایران.
چکیده
بر اساس دو انگاره تشبیه و تنزیه در الهیات ادیان، در تبیین وحی می‌توان از دو طرحواره تشبیهی و تنزیهی سخن گفت. بر اساس طرحواره تشبیهی، خدا موجودی مانند انسان است که شخصی را برمی‌گزیند و پیام خود را از راه سخن به او منتقل می‌کند؛ اما بر اساس طرحواره تنزیهی، خدا برتر از آن است که با انسان ارتباط داشته باشد، بلکه انسان است که به عالمی ماورای طبیعت سر می‌کشد و از آنجا خبر می‌آورد. طرحواره تشبیهی تبیین وحی گرچه با ظواهر متون دینی سازگارتر است، با الهیات فلسفی و نیز پاره‌ای دیگر از متون دینی ساز گار نیست. این در حالی است که تبیین تنزیهی وحی با الهیات فلسفی سازگار است؛ اما با ظواهر متون دینی فاصله قابل توجهی دارد. با این حال می‌توان تبیینی از وحی به دست داد که به اشکالات هر یک از دو تبیین آرمانی تنزیهی یا تشبیهی مبتلا نباشد. این تبیین مبتنی بر الهیاتی است که در عرفان ابن‌عربی و کسانی چون او با ترسیم راهی میانه بین تشبیه و تنزیه مطرح می‌شود؛ همچنین با پذیرش نظریه پانن‌تئیسم در برابر دو نظرگاه پان‌تئیسم و خدای شخص‌وار، تبیین وحی مسیر هموارتری خواهد داشت.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Anthropomorphic and Disanthropomorphic Models in Explaining Revelation and Their Relationship with each other

نویسنده English

Hamed Shivapor
Assistant Professor, Department of Theology, Mofid University, Qom, Iran.
چکیده English

Based on the two ideas of anthropomorphism and negative theology, in the explanation of revelation, one can speak of two models. According to the anthropomorphistic model, God is a being like a human being who chooses a person and conveys his message to him through speech; but according to the negative theology model, God is superior to having a relationship with humans, but it is humans who reach out to a supernatural world and bring informations from there. Although the anthropomorphistic model of explaining revelation is more consistent with the appearances of religious texts, it is not consistent with philosophical theology and some other religious texts. This is while the explanation of revelation based on negative theology model is consistent with philosophical theology; but it is significantly distant from the appearances of religious texts. However, it is possible to provide an explanation of revelation that does not suffer from the problems of either of the two ideal explanations of anthropomorphism and negative theology. This explanation is based on the theology that is proposed in the mysticism of Ibn Arabi and those like him by drawing a middle path between anthropomorphism and negative theology. Also, by accepting the theory of panentheism as opposed to the two viewpoints of pantheism and personal God, the explanation of revelation will have a smoother path.

کلیدواژه‌ها English

Explaining Revelation
Anthropomorphism
Negative Theology
Personal God
Pantheism
panentheism
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
ابراهیمی دینانی، غلامحسین. قواعد کلی فلسفی در فلسفه اسلامی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1372.
ابن‌عربی، محیی‌الدین. الفتوحات المکیة. تصحیح: عثمان یحیی. بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1994م.‌
ابن‌عربی، محیی‌الدین. فصوص الحکم. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیة، 1946م.
ارسطو. مابعدالطبیعه (متافیزیک). ترجمه شرف‌الدین خراسانی. چاپ چهارم. تهران: انتشارات حکمت، ۱۳۸۵.
باربور، ایان. علم و دین. ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. چاپ هفتم. تهران: نشر دانشگاهی، 1389.
ترمذی، محمدبن‌عیسی. الجامع الصحیح (سنن الترمذی). قاهره: دارالحدیث، 1419.
جندی، مؤیدالدین. شرح فصوص الحکم. چاپ دوم. قم: بوستان کتاب، 1423.
خمینی، روح‌اللّه. صحیفه امام. چاپ سوم. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1379.
خمینی، روح‌اللّه. مصباح الهدایة إلی الخلافة و الولایة. چاپ سوم تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1376.
سروش، عبدالکریم. کلام محمد، رؤیای محمد. [بی‌جا]: نشر صقراط، 1397.
فخر رازی، محمدبن‌عمر. مفاتیح الغیب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1420.
قونوی، صدرالدین. النصوص. تهران: نشر دانشگاهی، 1371.
گیتا (بهگود گیتا) سرود خدایان. ترجمه محمدعلی موحد. تهران: خوارزمی، 1374.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. جلد 4 (نبوت). تهران: صدرا، 1372.
 
ب- منابع لاتین:
Zwi Werblowsky, R. J. “Anthropopathism.” In The Encyclopedia of Religion. Edited by Eliade, Mircea. New York and London: Macmillan, 1987.
Panikkar, Raimundo. “Deity.” In The Encyclopedia of Religion, Edited by Eliade, Mircea. New York and London: Macmillan, 1987.
Yandell, Keith E. “Pantheism.” In Routledge Encyclopedia of philosophy. vol. 7. London and New York: Routledge, 1998.
Krik, G.S., J.E. Raven, and M. Schofield. The Presocratic Philosophers. Cambridge: Cambridge University Press, 1991.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.