دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوگانه حاکمیت خدا و مردم در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و دیدگاه فقهای بنیانگذار جمهوری اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.
2 استاد، دانشکده حقوق، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
3 دانشیار، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
مقاله به معضل تعارض تاریخی دوگانه ای به نام حاکمیت خدا و حاکمیت مردم و نسبت آن با امت گرایی و دولت-ملت می پردازد. پرسش نوشتار این است که پیوند حاکمیت قانون وحاکمیت فقه در ایران امروز، ممکن است یا ممتنع؟ که خود پرسشی سهل و ممتنع است. روش بررسی، روش اسنادی- کتابخانه ای و با مراجعه به آرای بنیانگذاران و قانون اساسی جمهوری اسلامی به مثابه نظر خبرگان است. نتیجه نهایی اینست که قانون اساسی بر اساس نگرش فقهی و اجتهاد و ادله بنیانگذار حکومت و شارح نظریه او کوشیده است میان حاکمیت الهی(متجلی در مقررات فقهی) با حاکمیت مردم(متجلی در قانون) اجتماع و آشتی برقرار کند از این طریق که حاکمیت مردم را در طول حاکمیت خداوند تعریف کرده و فقه آنقدر با قانون آمیخته است که سخت جداکردنی است. اما توجه ما به قانون است و اینکه 1- در قانون اساسی، اسلامی بودن جزو اصول ثابت و غیر قابل تغییر است اما معیار حاکم بر اختلافات تفاسیر و قرائت های فقهی، اسلام قانون اساسی است.2- تا مهیا شدن شرایط برای اصلاح قانون اساسی باید در چارچوب قانون اساسی جاری راهی را جست که ضمن رعایت اسلامیت نظام، دموکراتیک ترین راه برای نظارت فقهی بر قوانین پدید آید. از اینرو نهادهایی مانند شورای نگهبان که نظارت فقهی بر قوانین دارند اما انتخابی نیستند، موضوع نقد قرار می گیرند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The dual sovereignty of God and the people in the Constitution of the Islamic Republic of Iran and the views of the founding jurists

نویسندگان English

maryam baghi 1
mohammad mohammadi gorgani 2
ali akbar gorji 3
1 PhD student in Public Law, Faculty of Law, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran.
2 Professor, Faculty of Law, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
3 Associate Professor, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده English

The article deals with the problem of a dual historical conflict called the sovereignty of God and the sovereignty of the people& its relationship with nationalism and nation-state.The question of the article is whether the connection between the rule of law&the rule of jurisprudence in Iran today is possible or impossible?Which is an easy question.The research method is the documentary-library method & referring to the opinions of the founders&the constitution of the Islamic Republic as the opinion of experts.The final result is that the constitution,based on ijtihad of the founder of the I.R.I and the explanation of his theory,has tried to establish reconciliation between the divine sovereignty(manifested in fiqh)& the people's sovereignty(manifested in the law)in this way that It has defined the sovereignty of the people during the sovereignty of God.But our attention is on the law&that 1-in the constitution,being Islamic is one of the fixed principles,but the governing criterion for the differences of interpretations, Islam is the constitution & 2-until the conditions are prepared for the amendment of the law Fundamentally,within the framework of the current constitution,a way should be found to create the most democratic way for jurisprudential oversight of the laws, while respecting the Islamic nature of the system.So, institutions such as the Guardian Council,which have jurisprudential supervision of the laws but aren't elected,are subject to criticism

کلیدواژه‌ها English

Sovereignty of God"
Sovereignty of the People"
Constitution"
Ummat"
"
Nation
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی و عربی:
قرآن کریم.
انصاری، شیخ مرتضی. کتاب النکاح. جلد 1. قم: المؤتمر العالمی بمناسبة الذکری المئویة الثانیة لمیلاد الشیخ الأعظم الأنصاری،1415 ق.
ایازی، محمدعلی، احمد منتظری؛ و عمادالدین باقی. «میزگرد، منتظری متقدم، منتظری متأخر»، مهرنامه، شماره 45 (دی‌ماه 1394): 165- 172.
بازرگان، مهدی. بازیابی ارزش‌ها. جلد دوم. تهران: نهضت آزادی ایران، 1361.
باقی، عمادالدین. فلسفه سیاسی اجتماعی آیت‌الّله منتظری. تهران: انتشارات سرایی، 1394.
باقی، عمادالدین. گفتمان‌های دینی معاصر. تهران: انتشارات سرایی، 1382.
باقی، مریم. «امت یا ملت؟» (پرونده‌ای به قلم جمعی از نویسندگان)، آگاهی نو، شماره 6 (زمستان 1400): 75-86
حسینعلی، منتظری. حکومت دینی و حقوق انسان. تهران: گواهان، 1388.
خمینی، روح‌اللّه. صحیفه امام: مجموعه آثار امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378.
خمینی، روح‌اللّه. ولایت فقیه. چاپ هفتم. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1377.
دو توکویل، آلکسی. تحلیل دموکراسی در آمریکا. ترجمه رحمت‌اللّه مقدم مراغه‌ای. تهران: علمی و فرهنگی، 1396.
رحیمی‌اصفهانی، عباسعلی، و زهره صرافی. قانون اساسی و قانون در کلام امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری. تهران: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری، 1391.
روسو، ژان ژاک. قرارداد اجتماعی. ترجمه مرتضی کلانتریان. تهران: نشر آگه، 1399.
شجاعی، بهرام. مبانی مردم‌سالاری. تألیف: آیت‌اللّه حسینعلی منتظری. تهران: انتشارات سرایی، 1396.
صورت مشروح مذاکرات مجلس بررسی نهایی قانون اساسی. 4 جلد. تهران: انتشارات مجلس شورای اسلامی، 1364.
عبدالرازق، علی. اسلام و مبانی حکومت. ترجمه محترم رحمانی و محمدتقی محمدی. تهران: نشر سرایی، 1382.
غنوشی، راشد. آزادی‌های عمومی در حکومت اسلامی. چاپ اول. ترجمه حسین صابری. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1381.
غنی‌نژاد، موسی. «انقلاب ملی براندازی نیست»، آگاهی نو، شماره ۱۱ (بهار 1402): 123-142.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران.
قوچانی، محمد. نقد الهیات سیاسی. جلد اول: تراژدی پروتستانتیسم اسلامی. تهران: سرایی، 1400.
مارتین لیپست، سیمور. دایرة المعارف دموکراسی. ترجمه به سرپرستی کامران فانی، نوراللّه مرادی. تهران: کتابخانه تخصصی وزارت امور خارجه، ۱۳۸۳.
محمدی گرگانی، محمد. جستاری بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی، 1391.
مطهری، مرتضی. پیرامون جمهوری اسلامی. تهران: صدرا،1384.
مطهری، مرتضی. سیری در نهج‌البلاغه. قم: دارالتبلیغ اسلامی،1354.
مطهری، مرتضی. مجموعه آثار. جلد 24. تهران: صدرا،1389.
منتظری، حسینعلی. اسلام دین فطرت. چاپ سوم. تهران: انتشارات سرایی، 1378.
منتظری، حسینعلی. بخشی از خاطرات. قم: دفتر آیت‌اللّه منتظری، 1394.
منتظری، حسینعلی. مبانی فقهی حکومت اسلامی. جلد 1. تهران: سرایی. 1379.
منتظری، حسینعلی. مبانی مردم‌سالاری. ترجمه بهرام شجاعی. تهران: انتشارات سرایی، 1396.
میرزاده کوهشاهی، نادر، و فیروز اصلانی. امام خمینی و حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دادگستران، 1396.
هابز، توماس. لویاتان. ترجمه حسین بشیریه. چاپ 16. تهران: نشر نی، 1400.
هابسبام، اریک جان. ملت و ملت‌گرایی. ترجمه علی باش. مشهد: انتشارات دامون، 1383.
ب-منابع لاتین:
Hobsbawm, Eric J. Nations and nationalism since 1780: Programme, myth, reality. Cambridge university press, 1992.
Marshall, Thomas Humphrey, and Thomas Burton Bottomore. Citizenship and social class. Vol. 2. London: Pluto Press, 1992.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.