دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

بازخوانی مبنای نظری برابری در اندیشه اصحاب قرارداد و علمای مشروطه خواه:

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 دانشیار، دانشکده حقوق، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
برابری از مفاهیمی است که ضمن اهمیت بسیار بالا، همچنان متنازع فیه می باشد و باید تلاش کرد تبیینی روشن از آن ارائه داد. در این پژوهش با روش تحلیلی و توصیفی و با بهره بردن از منابع کتابخانه ای تلاش کردیم، مبنای برابری را در اندیشه اصحابِ قرارداد اجتماعی مشخص کرده و ضمن تطبیق با مبنای برابری در اندیشه ی علمای مشروطه خواه نقاط قوت و ضعف هر یک را، جهت درک دقیقی از مفهوم برابری نشان دهیم. بر این اساس مبانی برابری در اندیشه اصحاب قرارداد عبارتست از 1- برابری بر اساس ترس متقابل (هابز) 2- برابری بر مبنای خودآگاهی، خود مختاری و عقلانیت (لاک) 3- برابری بر مبنای آزادی و کمال پذیری ( روسو). ویژگی مشترک این مبانی، عدم ابتنای آن ها بر مفاهیم الهیاتی است. در طرف مقابل به رغم تلاش‌ های ارزشمند علمای مشروطه خواه برای تثبیت مفهوم برابری در جامعه درگیر با تبعیض ایران اما اثبات برابری ذاتی انسان ها بدون توجه به ویژگی های عرضی، دغدغه علمای مشروطه خواه نبوده و بیشتر برابری سیاسی و حقوقی آن هم در چهارچوب شریعت مدنظر آنان بوده نه برابری ذاتی. همین موضوع مانع از شکل گیری تئوری برابری بر اساس حیثیت مساوی انسان ها و برابری ذاتی آدمیان شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Rereading the theoretical basis of equality in the thoughts of the owners of the social contract theory and constitutionalist jurists

نویسندگان English

Amir Mahdi Moshref 1
Hossein Rahmatollahi 2
1 Master's student in Public Law, Faculty of Law, College of Farabi, University of Tehran, Qom, Iran.
2 Associate Professor of Department of Public and International Law, Faculty of Law, Tehran University, college of Farabi, Qom, Iran
چکیده English

While equality is very important, is still controversial and one should try to provide a clear explanation of it. In this research, with analytical and descriptive methods and using library resources, we tried to determine the basis of equality in the thought of owners of social contract theory. and while comparing the basis of equality to constitutionalist jurists we identified the strengths and weaknesses of each, in order to Show a clear understanding of the concept of equality. Based on this, the principles of equality in the thought of the owners of the contract are 1-Equality based on mutual fear (Hobbes), 2-Equality based on self-awareness, self-independence and rationality (Locke), 3-Equality based on freedom and evolvability (Rousseau).The common feature of these foundations is their lack of reliance on theological concepts. On the other hand, despite the valuable efforts of the constitutionalist jurists to establish the concept of equality in the society involved with discrimination in Iran, the proof of the inherent equality of human beings regardless of transverse characteristics was not the concern of the constitutionalist jurists, and most of the political and legal equality is within the framework of Sharia. Their consideration was not inherent equality. This issue prevented the formation of the theory of equality based on the equal dignity of humans and the inherent equality of humans.

کلیدواژه‌ها English

Equality
social contract
constitutionalism
inherent equality
Locke
Hobbes
Rousseau
 
سیاهه منابع
الف- منابع فارسی:
بشیریه، حسین. عقل در سیاست. چاپ اول. تهران: انتشارات نگاه معاصر، 1383.
خراسانی، محمدکاظم. سیاست‌نامه خراسانی. به کوشش: محسن کدیور. چاپ اول. تهران: انتشارات کویر، 1384.
دلینی، جیمز. روسو. ترجمه مسعود آذرفام. چاپ اول. تهران: نشر مرکز، 1399.
رحمت‌اللهی، حسین، و احسان آقامحمد آقایی. نگاهی نو به مبانی حقوق عمومی. چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار، 1400.
رجبی دوانی، محمدحسن. مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه. چاپ اول. جلد 3. تهران: نشر نی، 1390.
رجبی دوانی، محمدحسن. مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه. چاپ اول. جلد 5. تهران: نشر نی، 1396.
رجبی دوانی، محمدحسن. مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه. چاپ اول. جلد 6. تهران: نشر نی، 1396.
رجبی دوانی، محمدحسن. مکتوبات و بیانات سیاسی و اجتماعی علمای شیعه. چاپ اول. جلد 7. تهران: نشر نی، 1396.
روسو، ژان ژاک. گفتاری درباره نابرابری. ترجمه احسان انصاری. چاپ اول. تهران: نشر نگاه معاصر، 1400.
روسو، ژان ژاک. قرارداد اجتماعی. ترجمه سعید حبیبی. چاپ چهارم. تهران: ابر سفید،1402.
زرگری نژاد، غلام‌حسین. رسایل مشروطیت: مشروطه به روایت موافقان و مخالفان. چاپ اول. تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، 1387.
عباسی لاهیجی، بیژن. مبانی حقوق اساسی. چاپ نهم. تهران: انتشارات جنگل، 1401.
فروغی، محمدعلی. حقوق اساسی یعنی آداب مشروطیت دول. به کوشش: علی‌اصغر حقدار. ویرایش دوم. تهران: انتشارات کویر، 1398.
فنایی، ابوالقاسم. اخلاق دین‌شناسی، پژوهشی در باب مبانی اخلاقی و معرفت‌شناسانه فقه. چاپ چهارم. تهران: نگاه معاصر، 1399.
فیرحی، داود. مفهوم قانون در ایران معاصر (تحولات پیش از مشروطه). چاپ سوم. تهران: نشر نی،1400.
قاری سید فاطمی، سید محمد. حقوق بشر معاصر، دفتر اول، درآمدی بر مباحث نظری، مفاهیم، مبانی، قلمرو و منابع. چاپ چهارم. تهران: نگاه معاصر، 1398.
قاضی شریعت‌پناهی، سید ابوالفضل. حقوق اساسی و نهادهای سیاسی. چاپ شانزدهم. تهران: نشر میزان،1400.
کانت، امانوئل. بنیانگذاری برای ما بعدالطبیعه اخلاق. ترجمه سید مسعود حسینی. چاپ دوم. تهران: نشر نی، 1402.
لاک، جان. رساله‌ای درباره حکومت با مقدمه‌هایی از کارپنتر و مکفرسون. ترجمه حمید عضدانلو. چاپ سیزدهم. تهران: نشر نی، 1402.
لاگلین، مارتین. مبانی حقوق عمومی. ترجمه محمد راسخ. چاپ هشتم. تهران: نشر نی،1400.
مستشارالدوله، صادق. یادداشت‌های تاریخی خاطرات و اسناد مستشارالدوله. به کوشش: ایرج افشار. چاپ اول. تهران: انتشارات فردوسی، 1361.
موحد، محمدعلی. در هوای حق و عدالت از حقوق طبیعی تا حقوق بشر. چاپ ششم. تهران: نشر کارنامه،1400.
نائینی، محمدحسین. تنبیه الامه و تنزیه المه. تصحیح: سید جواد ورعی. چاپ سوم. قم: بوستان کتاب،1393.
هابز، توماس. لویاتان. ویرایش و مقدمه از مکفرسون. ترجمه حسین بشیریه. چاپ هفدهم. تهران: نشر نی، 1401.
هارت، هربرت. مفهوم قانون. ترجمه محمد راسخ. چاپ نهم. تهران: نشر نی،1400.
هیوم، دیوید. جستاری در باب اصول اخلاق. ترجمه مجید داودی. چاپ پنجم. تهران: نشر مرکز، 1402.
جاویدی، مجتبی. «نگاهی روش‌شناسانه به نظریه قرارداد اجتماعی ژان ژاک روسو»، فصلنامه اندیشه دینی 19، شماره 4 (زمستان 1398): 39-64.
جاویدی، مجتبی. «نگاهی روش‌شناسانه به نظریه قرارداد اجتماعی توماس هابز»، فصلنامه مطالعات حقوق عمومی 50، شماره 2 (تابستان 1399): 685-709.
جاویدی، مجتبی. «نگاهی روش شناسانه به نظریه قرارداد اجتماعی جان لاک». فصلنامه اندیشه دینی 20، شماره 75 (تابستان 1399): 21-44.
خزاعی، زهرا، و طیبه حیدری موصلو. «خود آیینی کانت و نسبت آن با خود آیینی شخصی اخلاقی سیاسی»، پژوهش‌های فلسفی کلامی 19، شماره 2 (تابستان 1396): 51-75.
شمسایی لشکریانی، مهدی، حسین رحمت الهی، و مهناز بیات کمیتکی. «مفهوم برابری در اندیشه فقهای مشروطه‌خواه». فصلنامه مطالعات حقوق عمومی 53، شماره 1(بهار 1402): 183-203.
ب- منابع لاتین:
Hunter Jr, Bruce. “Locke on Equality.” Political Research Quarterly 69, no. 3 (2016): 546-556.
Mitchell, Joshua. “Hobbes and the Equality of All under the One.” Political Theory 21, no. 1 (1993): 78-100.
Waldron, Jeremy. “Rights.” In A Companion to Contemporary Political Philosophy, Edited by Goodin, R. Pettit, PH. & Pogge,T, 745-754. Malden, Blackwell Publishing, 2007.
Zuckert, Michael. “Locke - Religion – Equality.” The Review of Politics 67, no. 3 (2005): 419-431.
Zuckert, Michael. “Perhaps He Was.” The Review of Politics 66, no. 4 (2004): 565-569.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.