دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

تحلیل و نقد واژگانی ادعای خاورشناسان درباره اندک‌شماربودن حافظان قرآن در عصر نزول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی،دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
قرآن کریم به باور مسلمانان از عصر نبوی تا زمان‌ کنونی در هر نسلی توسط افرادی فراوانی نقل شده و همین، ‌بهترین دلیل تحریف‌ناپذیری آن است؛ اما در نقطۀ مقابل برخی از خاورشناسان و حتی مسلمانان مدعی تحریف، با استناد به‌ پاره‌ای از روایات مدعی شده‌اند که برخلاف این ‌تصور عمومی، تنها افراد انگشت‌شماری از صحابه، حافظ قرآن بوده‌اند و با این تعداد اندک، وثاقت تاریخی این کتاب قابل اثبات نیست. جستار حاضر در راستای بررسی این مدعا نخست اندک‌بودن شمار حافظان قرآن در عصر نزول را امکان‌سنجی و در ادامه، واژگان دال بر عمل حفظ (از بر کردن) قرآن در عصر نزول را شناسایی کرده است. در پایان، روایات مورد استناد منکرین بررسی و مشخص شد واژگانی همچون «جمع»، «اخذ» و «حمل»‌ که در این ‌روایات به ‌کار رفته‌اند، در زمان نزول به معنای «حفظ قرآن» نبوده‌اند؛ بنابراین هیچ دلیلی مبنی بر اندک‌شماربودن حافظان قرآن در عصر نبوی وجود ندارد؛ چنانکه حتی اگر آن روایات در رابطه با حفظ قرآن بودند نیز باز مشکلی از این ‌جهت، متوجه اعتبار قرآن نمی‌شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Lexical Analysis and Criticism of Orientalists' Claim about the Small Number of Quran Memorizers Qur'an in the Age of Revelation

نویسندگان English

Kavous RouhiBarandagh 1
Hadi Gholamrezaii 2
1 Associate professor, Department of Quran and Hadith Sciences, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 PhD student of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

According to Muslims, the Qur'an has been narrated by many people from the prophetic era to the present time in every generation, and this is the best reason for its non-distortion. But on the other hand, some orientalists and even Muslims who believe in the distortion of the Qur'an have claimed that, contrary to this popular belief, only a small number of the Companions were the memorizers of the Qur'an, and with this small number, the historical authenticity of this book can't be verified. In order to examine this claim, the present article has first assessed the possibility of the small number of Quran memorizers in the era of revelation and then identified the words indicating the action of memorizing the Quran in the era of revelation. In the end, the narrations cited by the deniers of the historical authenticity of the Qur'an were examined and it was found that words such as "Jama", "Akhz" and "Haml" used in these narrations, at the time of its revelation did not mean "memorizing the Qur'an". Therefore, there is no reason for the small number of Qur'an memorizers in the Prophetic era.

کلیدواژه‌ها English

"The incorruptibility of the Qur'an"
"the historical reliability of the Qur'an"
"Memorizing the Qur'an"
"Companions who memorized the Qur'an"
"the collection of the Qur'an"
"the "Tawatur" of the Qur'an"

سیاهه منابع

الف- منابع فارسی:

قرآن کریم
ابن‌اثیر، علی. أسد الغابة فی معرفة الصحابة. بیروت: دارالفکر، 1409ق.
ابن‌اثیر جزرى، مبارک. ‏النهایة فی غریب الحدیث والأثر. قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1367ش.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد‌. فتح الباری شرح صحیح البخاری. بیروت: دارالمعرفة، ١٣٧٩ق.
ابن‌حجر عسقلانی، احمد‌. فضائل القرآن. بیروت: دارومکتبة‌الهلال، 2003م.
ابن‌درید، محمد‌، جمهرة اللغة. بیروت: دارالعلم للملایین، 1987ق.
ابن‌سعد، محمد. الطبقات الکبرى. بیروت: دارصادر، 1968ق.
ابن‌عبدالبر، یوسف. الاستیعاب فى معرفة الأصحاب. بیروت: دارالجیل، 1412ق.
ابن‌فارس، احمد. معجم مقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
ابن‌کثیر، اسماعیل. البدایة والنهایة. دارإحیاءالتراث العربی، 1408ق.
ابن‌ماجه، محمد. سنن‌ ابن‌ماجه. بیروت: دارالجیل، 1418ق‏.
ابن‌منظور، محمد. لسان العرب. بیروت: دارصادر، 1414ق.
ابن‌ندیم، محمد. الفهرست. بیروت: دارالمعرفة، 1417ق.
ابوداود طیالسی، سلیمان. مسند أبی‌داود الطیالسی. مصر: دارهج، 1419ق.
أبوعبید، قاسم. فضائل القرآن. دمشق ـ بیروت: دارابن‌کثیر، ١٤١٥ق.
احمدبن‌حنبل. مسند. بیروت: مؤسسة الرسالة، 1416ق.
احمدی، محمدحسن. روش‌شناسی تاریخی درعلوم قرآن وحدیث. قم: دانشگاه قم، 1393ق.
ازدی، عبدالله. کتاب الماء. تهران: دانشگاه علوم پزشکی ایران، 1387ش.
ازهرى، محمد‏. تهذیب اللغة. بیروت: ‏دار احیاء التراث العربی‌، 1421ق ‏.
آخوندی، علی‌اصغر. «بازیابی جهات اهمیت فواصل قرآنی»، نشریه مشکوة  38 ، شماره 4 (1398ش):57-77.
باقلانی، محمد. الإنتصارللقرآن. بیروت: [بی‌نا]. 1422ق.
بخاری، محمد. صحیح‌البخاری. قاهره: وزارة الاوقاف، 1410ق.
برقی، احمد. المحاسن. قم: دارالکتب الإسلامیة، 1371ق.
بستانی، فواد افرام‏. فرهنگ ابجدی. تهران: اسلامی، 1375ش.
بغدادی، محمد. المحبر. بیروت: دارالآفاق الجدیدة، [بی‌تا].
بلاذرى، أحمد. کتاب جمل من انساب الأشراف. بیروت: دارالفکر، 1417ق.
بلاشر، رژی. درآستانه قرآن‏، مترجم: محمود رامیار، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى، 1374ش.‏
ترمذى، محمد. الجامع الصحیح وهو سنن‌الترمذی. قاهره: دارالحدیث، 1419ق.
ثعلبى، احمد‌‏. الکشف والبیان المعروف تفسیر الثعلبی. ‏بیروت: دارإحیاءالتراث العربی، 1422ق.
جمعی از نویسندگان. آشنائی با قرآن. تهران: امیرکبیر، 1382ش.
جوهرى، اسماعیل. ‏الصحاح: تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت: دارالعلم للملایین، 1376ق.‏ ‏
حجتی، سیدمحمدباقر. پژوهشی درتاریخ قرآن کریم. تهران: نشر فرهنگ اسلامى، 1399ش.‏
حسن، محمدعلی. المنار فی علوم القرآن. بیروت: مؤسسةالرسالة، 1421ق.
حسین، صدیق. علوم قرآن (مقدماتی). قم: نشرالمصطفی، 1393ش.
حکیم، محمدباقر. علوم القرآن. قم: مجمع‌الفکرالإسلامی، 1425ق.
حیدری، سیدکمال. قرآن ومصونیت از تحریف. تهران: نشر مشعر، 1392ش.
خوئی، سیدابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة إحیاء آثار الخوئی، 1430ق.
دارمى، عبدالله‌‏. سنن الدارمی. ریاض: دارالمغنی، 1421ق. ‏
ذهبی، محمد. معرفة القراءالکبار. استانبول: مرکز البحوث الاسلامیة، 1416ق.
راغب اصفهانى، حسین. مفردات ألفاظ القرآن‏. بیروت: دارالقلم، 1412ق‏.
رامیار، محمود. تاریخ قرآن. تهران: امیرکبیر، 1369ش.
رضوان، عمر‏. آراءالمستشرقین حول القرآن الکریم وتفسیره‏. ریاض‏: دارطیبه، ‏1413ق.
زبیدی، محمد‌، تاج العروس‏. بیروت: دارالفکر، 1414ق.
زرقانى، ‏ محمد. مناهل العرفان فی علوم القرآن‏. بیروت: داراحیاءالتراث العربى، 1368ق.
زرکشی، محمد. البرهان فی علوم القرآن‏. بیروت: بی‌نا، 1410ق.
زمخشری، محمود. اساس البلاغه. بیروت: داراحیاءالتراث العربی، 1422ق.
زمخشری، محمود. الفائق فى غریب الحدیث. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1417ق.
زمخشرى، محمود. مقدمة الأدب. تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه تهران، 1386ش ‏.
سیدرضی. نهج البلاغة (للصبحی صالح). قم: هجرت، 1414ق.
سیدمرتضی. أمالی المرتضى. قاهره: دارالفکر العربی، 1998م ‏.
سیوطی، عبدالرحمن. الإتقان فی علوم القرآن. بیروت: دارالکتاب العربی، 1421ق.
شعیری، محمد‌، جامع الأخبار. نجف: مطبعة حیدریة، [بی‌تا].
شیبانی، اسحاق. کتاب الجیم. قاهره: الهیئه العامه لشئون المطابع الامیریه‏، 1975م.
شیخ حر عاملى، ‏ محمد. تواترالقرآن‏. تهران: دارالکتب الاسلامیة، 1426ق.
شیخ صدوق، محمد‌.‏ الخصال. قم: جامعه مدرسین، ‏1362ش.
شیخ صدوق، محمد‌‏‏. معانی الأخبار. ‏قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1403ق.
شیخ صدوق، محمد‌.‏ ثواب الأعمال وعقاب الأعمال. قم: دارالشریف الرضی للنشر، 1406ق.
شیخ صدوق، محمد‏. من لایحضره الفقیه. قم: ‏دفتر انتشارات اسلامى، ‏1413ق.
شیخ طوسى، محمد. التبیان فى تفسیر القرآن. بیروت: داراحیاءالتراث العربى، [بی‌تا].
شیخ طوسى، محمد‏. تهذیب الأحکام. تهران‏: دارالکتب الإسلامیه، 1407ق.
شیخ طوسى، محمد‌‏.‏ الأمالی. قم‏: دارالثقافة، 1414ق.
شیخ مفید، محمد‏. الفصول المختارة. قم: ‏کنگره شیخ مفید، 1413ق.
صابونی، محمدعلی. التبیان فی علوم القرآن. بیروت: عالم الکتب، 1405ق.
صاحب بن عباد، إسماعیل‌. المحیط فی اللغة. ‏بیروت: عالم الکتاب، 1414ق.
صالح، صبحی. مباحث فی علوم القرآن. قم: الشریف الرضی، 1372ش.
طباطبایى سیدمحمدحسین. المیزان فى تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامى، 1417ق.
طبرسى، فضل. مجمع البیان فى تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو، 1372ش.
طبرى، محمد. جامع البیان فى تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.
طریحى، فخرالدین. مجمع البحرین. تهران: کتابفروشى مرتضوى، 1375ش.
عاملی، سیدجعفرمرتضی. حقایقی مهم پیرامون قرآن. ترجمه: اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1377ش.
عتر، نورالدین. علوم القرآن الکریم. دمشق: مطبعة الصباح، 1416ق.
عسکرى، سیدمرتضى. القرآن الکریم وروایات المدرستین.‏ تهران: ‏مجمع العلمى الاسلامى، 1416ق.‏
علی‌الصغیر، محمدحسین. تاریخ قرآن. ترجمه: روح‌الله شهیدی، قم: بوستان کتاب، 1398ش.
غلامرضائی، هادی. «چالش‌های تواتر قرآن کریم و راه‌کارهای برون‌رفت از آنها» رسالۀ دکترا، دانشگاه تربیت مدرس، 1401ش.
فخر رازى، محمد.‏ مفاتیح الغیب. بیروت: ‏دارإحیاءالتراث العربی، 1420ق ‏.
فراهیدى، خلیل. کتاب العین. قم: انتشارات هجرت‌، 1410ق.
فقهی‌زاده، عبدالهادی. پژوهشی در نظم قرآن. تهران: جهاد دانشگاهی دانشگاه تهران، 1374ش.
فیومی، احمد. المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى‏. قم: دارالهجرة، 1414ق.
فیروزآبادى، محمد‌‏، القاموس المحیط. بیروت: دارالکتب العلمیة، 1415ق.
قاضی نعمان. دعائم الاسلام. قم: مؤسسة آل البیت لإحیاءالتراث، 1382ق.
قرطبى، محمد. الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو، 1364ش.
کلینى، محمد‏. کافی (الإسلامیة). تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1407ق.
کلینى، محمد‌. کافی (دارالحدیث). قم: دارالحدیث، ‏1429ق‏.
محیطی اردکانی، احمد. «حفظ قرآن درسیره معصومان (ع)»، فرهنگ کوثر 63 (1384ش).
محیسن، محمدسالم. معجم حفاظ القرآن عبر التاریخ. بیروت: دارالجیل، 1412ق.
مدرسى، محمدتقى‏. من هدى القرآن. تهران: دارمحبی الحسین، ‏1419ق.
مدنی، سیدعلی‌خان. الطراز الأول والکناز لما علیه من لغة العرب‏. مشهد: آل‌البیت، 1384ش.
مسعودی، على‌، التنبیه والإشراف. قاهرة: دارالصاوی، [بی‌تا].
مسلم نیشابوری‏. صحیح مسلم. قاهره: دارالحدیث، 1412ق.
مصطفوى، حسن. التحقیق فى کلمات القرآن الکریم. بیروت: دارالکتب العلمیة، [بی‌تا].
مطرزی، ناصر. المغرب فی ترتیب المعرب. حلب: مکتبه اسامه بن زید، 1979ق.
مظفر، محمدرضا. المنطق. قم، انتشارات اسماعیلیان، 1426ق.
معارف، ‏مجید. درآمدى بر تاریخ قرآن. تهران: ‏نبا، 1383ش.
موسی، حسین‌یوسف. الإفصاح فى فقه اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1410ق.‏
مهنا، عبدالله على‏، لسان اللسان‏. بیروت‏: دارالکتب العلمیة، 1413ق.
میلانی، علی. جواهر الکلام فی معرفة الامامة والامام. قم: الحقائق، 1396ش.
نسائى، احمد، ‏سنن النسائى. عمان‏: بیت‌الأفکارالدولیة، [بی‌تا].
هاشمی خوئی، میرزاحبیب‌الله. منهاج‌البراعة فی‌شرح نهج‌البلاغة. تهران: مکتبة‌الإسلامیة‏، 1400ق.
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.