نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدیر گروه فقه قرآن و حدیث مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)، قم، ایران.

2 دکتری تفسیر تطبیقی، مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر، تهران، ایران.

چکیده

       مسئله امامت در تاریخ اندیشه اسلامی و نیز رویکردهای مختلف این موضوع، پیشینه ای طولانی دارد. امامت، به معنای رهبری و ریاست امت است که طبعاً نوعی تبعیت و پیروی گروهی را به همراه دارد. اما سئوال این است این پشوایی و پیروی، که موجب تفاوتهایی میان مذاهب مختلف اسلامی نیز،گردیده، شامل چه قلمروی، و چه بُعدی از ابعاد زندگی دنیوی و اخروی انسان می گردد.  مذاهب امامیه، معتزله و اشاعره علی رغم شباهت در بعضی ویژگی های امام، تفاوتهایی اساسی در مسئله امامت با یکدیگر دارند. این امر موجب گردیده همواره بین علما و متفکران این سه مذهب تضارب آرا  در این مورد وجود داشته باشد. تحلیل و نقد آرا کلامی و دیدگاههای این متکلمان اسلامی، موجب تبیین راه حق وجایگاه امام میشود. این پژوهش باروش توصیف وتحلیل متن و به شیوه کتابخانه ای، درصدد واکاوی فلسفه وجود و ویژگی های امام ازمنظر سه متفکر برجسته اسلامی:علامه طباطبایی شیعی، قاضی عبدالجبارمعتزلی و قاضی باقلانی اشعری، است. علامه حقیقت امامت را از سنخ ولایت تکوینی و هدایت باطنی و معنوی و وجوب عقلی علی الله بیان می کند، قاضی عبدالجبار آن را مسئله ای اجرائی و عقلی و ضرورتی اجتماعی به منظور حفظ کیان اسلامی می داند. باقلانی نیز آن را فرعی فقهی و شرعی به منظور اداره امور جامعه اسلامی معرفی کرده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Evaluation and Critique of the Views of Allameh Tabatabai, Judge Abdul Jabbar, Judge Baqalani In different Approaches to the Issue of Imamate

نویسندگان [English]

  • Mohsen Qamarzadeh 1
  • khadijeh ahmadi 2

1 Director of the Quran and Hadith Jurisprudence Group of the Center for the Jurisprudence of the Imams, Qom, Iran.

2 PhD in Comparative Interpretation, Kowsar Islamic Sciences Education Complex, Tehran, Iran.

چکیده [English]

       The issue of Imamate has a long history in the history of Islamic thought as well as various approaches to this issue. Imamate means the leadership and leadership of the ummah, which brings with it a kind of group obedience. but the question is, what is the scope and following of this dimension, which has caused differences between different Islamic religions, and which dimension of the dimensions of human life in this world and the hereafter. The religions of the Imams, Mu'tazilites and Ash'arites, despite the similarity in some characteristics of the Imam, have fundamental differences in the issue of Imamate. This has caused a constant conflict of opinion between the scholars and thinkers of these three religions in this regard. Analysis and critique of theological opinions and views of these Islamic theologians will explain the path of the Imam's right and position. This research, by describing and analyzing the text and in a library manner, seeks to analyze the philosophy of existence and characteristics of the Imam from the perspective of three prominent Islamic thinkers: Allameh Tabatabai Shiite, Judge Abdul Jabbar Mutazli and Judge Baqalani Ash'ari. Allameh expresses the truth of Imamate from the type of creational guardianship and esoteric and spiritual guidance and intellectual obligation of God, Judge Abdul Jabbar considers it as an executive and intellectual issue and a social necessity in order to preserve Islamic unity. Baqalani has also introduced it as a jurisprudential and religious branch in order to manage the affairs of the Islamic society.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Imamate
  • Allameh Tabatabai
  • Abdul Jabbar
  • Baqalani
  • Comparative Theology
-        قرآن کریم.
-        ابن‌خلدون، عبدالرحمن (1409)، مقدمه ابن‌‌خلدون، بیروت: دارالعوده.
-        ابن‌‌شعبه، حرّانی (1407)، طبقات الشافعیه، تصحیح و تعلیق: حافظ عبدالعلیم خان، بیروت: دارالندوه.
-        ابن‌‌قدامه، احمد بن محمد (1968)، المغنی الابن قدامه، قاهره: مکتبة القاهره.
-        ابن‌‌مرتضی، احمد (1409)، طبقات المعتزله، تحقیق: سدیوالد ویلستر، چاپ سوم، بیروت: دارالمنتظر.
-        ابن‌‌منظور، محمد بن مکرم (بی‌تا)، لسان العرب، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
-        آمدی، سیف‌الدین (1423)، أبکار الأفکار، قاهره: دارالکتب.
-        امینى نجفی، احمد (1369)، شرح‌ جا‌مع‌ تجرید الاعتقا‌د، قم: نشر مرتضی.
-        اندلسى، على بن حزم (1386)، الفصل فى الملل والاهواء والنحل، بیروت: دارالکتب العلمیه.
-        باقلانی، ابی‌بکر محمد بن الطیب (1407)، تمهید الاوائل و تلخیص الدلایل، تحقیق: عمادالدین احمد حیدر، بیروت: مؤسسة الکتب الثقافیة.
-        باقلانی، ابی‌بکر محمد بن الطیب (1957)، التمهید لقواعد التوحید، بیروت: منشورات جامعة الحکمه.
-        بحرانی، ابن‌‌میثم (1406)، قواعد المرام فی علم الکلام، چاپ دوم، قم: مکتبة آیت‌‌الله مرعشی نجفی.
-        بدوی، عبدالرحمن (1997)، مذاهب الاسلامیین، بیروت: دارالعلم للملایین.
-        بغدادی (شیخ مفید)، محمد بن محمد (1413)، النکت الاعتقادیة، مندرج در سلسله مصنفات شیخ مفید، قم: المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید.
-        تفتا‌زانی‌، مسعود بن‌ عمر (1412)، المراصد علی‌ شرح‌ المقا‌صد، قم: شریف‌ رضی‌.
-        تمیمی‌ بغدادی، عبدالقا‌هر (1400)، اصول‌‌الدین، بیروت: علیمه.
-        جرجانی، میر سید شریف (1325)، شرح المواقف، قم: شریف رضی.
-        جرجانی، میر سید شریف (1408)، التعریفات، بیروت: دارالکتب العلیمه.
-        جمعی از نویسندگان (1381)، امامت‌‌پژوهی (بررسی امامت از دیدگاه امامیه، معتزله و اشاعره)، مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
-        جوهری، اسماعیل بن حماد (1368)، الصحاح تاج اللغة وصحاح العربیة، تحقیق: احمد عبدالغفور عطار، تهران: امیری.
-        حسینى تهرانى، سید هاشم (1433)، توضیح المراد، قم: دار زین‌‌العا‌بدین‌ لاحیا‌ء‌ تراث‌ المعصومین ‌(ع).
-        حلی، حسن بن یوسف (1365)، الباب الحادی عشر، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی.
-        حلی، حسن بن یوسف (1425)، اثبا‌ت‌ الوصیة‌ للاما‌م‌ علی‌ بن‌ ابی‌طا‌لب (ع)، نجف: مکتبة دارالکتب التجاریه.
-        حمصی رازی، محمود بن علی (1412)، المنقذ من التقلید، قم: مؤسسة‌ النشر الاسلامی.
-        خرازی، محسن (422)، التوسل، قم: مؤسسه‌ دائرةالمعا‌رف‌ فقه‌ اسلامی.
-        خیون، رشید (1420)، معتزلة البصره و البغداد، لندن: دارالحکمه.
-        راغب اصفهانی، حسین بن محمد (بی‌تا)، مفردات الفاظ القرآن فی غریب القرآن، چاپ دوم، تهران: مرتضوی.
-        شهرستا‌نی‌، محمد بن‌ عبدالکریم (بی‌تا)‌، نها‌یة‌ الا‌قدام‌ فی‌ علم‌ الکلام‌، قاهره: مکتبة‌ الثقا‌فة‌ الدینیة‌.
-        ضیائی‌‌فر، سعید (1382)، جایگاه مبانی کلامی در اجتهاد، قم: بوستان کتاب.
-        طباطبائی، محمدحسین (1381)، رسا‌لة‌ الولایه، قم: کتابسرای اشراق.
-        طباطبائی، محمدحسین (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
-        طوسی، محمد بن حسن (1359)، تلخیص نقد المحصل، تهران: مؤسسه مطالعات اسلامی.
-        عبدالجبار، عمادالدین ابی‌‌الحسن (1329)، تنزیه القرآن عن المطاعن، بیروت: دارالنهضة الحدیثه.
-        عبدالجبار، عمادالدین ابی‌‌الحسن (1384)، شرح الاصول الخمسه، قاهره: مکتبة وهبه.
-        عبدالجبار، عمادالدین ابی‌‌الحسن (1427)، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، بیروت: مکتبة العصریه.
-        عبدالجبار، عمادالدین ابی‌‌الحسن (1427)، تثبیت دلائل النبوة، قاهره: دارالمصطفی.
-        علم‌‌الهدی، مرتضی علی بن حسین (1410)، الشافی فی الامامة والنقض‌ علی‌ کتا‌ب‌ المغنی‌، تهران: مؤسسة الصادق.
-        علم‌‌الهدی، مرتضی علی بن حسین (بی‌تا)، رسائل الشریف المرتضی، قم: دارالقرآن الکریم.
-        فیاض لاهیجی، ملاعبدالرزاق (1372)، سرمایه ایمان در اصول اعتقادات، تصحیح: صادق لاریجانی، چاپ سوم، تهران: نشر الزهراء.
-        فیاض لاهیجی، ملاعبدالرزاق (1383)، گوهر مراد، تهران: نشر سایه.
-        فیومی، احمد بن محمد (1429)، المصباح المنیر، قاهره: مؤسسة المختار.
-        قوشچى، علاءالدین على بن محمد (1382)، شرح الهیات تجرید، تهران: مکتوب.
-        کلینی، محمدبن یعقوب (1351)، اصول کافی، تهران: هیئت مکتبة النبی.
-        مصطفوی، حسن (1360)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
-        معروف الحسنی، هاشم (1376)، شیعه در برابر معتزله و اشاعره، مترجم سید محمدصادق عارف، چاپ دوم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
-        مقداد، فاضل (1405)، ارشاد الطالبین، قم: کتابخانه آیت‌‌الله مرعشی.
-        مقداد، فاضل (1422)، اللّوامع الإلهیة، چاپ دوم، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
-        نصری، عبدالله (1383)، آیینه‌های فیلسوف؛ گفت‌وگوهایی در باب زندگی، چاپ دوم، تهران: سروش.
-        نهج‌‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی، چاپ اول، قم: مؤسسه فرهنگی تبلیغاتی امیرالمؤمنین (ع).
-        هیثمى، احمد بن حجر (1312)، الصواعق المحرقة فى ردّ على أهل البدعة و الزندقة، قاهره: بی‌‌جا.
-        ولفسون، هاری (2005)، فلسفة المتکلمین فی الاسلام، ترجمه و تعلیق: مصطفی لبیب عبدالغنی، قاهره: المجلس الاعلی للثقافه.
CAPTCHA Image