دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر

نقد و بررسی روایات بَطین بودن امام علی بن ابی طالب (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.
چکیده
طبق روایاتی در منابع حدیثی فریقین، امیرالمؤمنین علی (ع) اصلع و بَطین (الْأَنْزَعُ الْبَطِینُ)، یعنی دارای شکمی بزرگ توصیف شده است. در برخی از این روایات در قالب زیارت به آن حضرت خطاب شده است: «سلام به کسی که اصلع و بطین هستی.» این روایات در مصادر مهم شیعه مانند کتب اربعه نقل نشده؛ ولی در مصادر قرن چهارم و پنجم به بعد، این وصف در ضمن فضائل آن حضرت فراوان نقل شده و با گذر زمان، دامنه آن در کتبی که با موضوع کرامات، معجزات و ادعیه شیعی تدوین شده است، گسترده­تر شده است؛ اما به این نکته هم توجه شده که این صفت خود نمی­تواند فضیلت باشد. بنابراین ضمن تغییر لغت، برای توجیه، تأویل و تصحیح معنای آن به منقولاتی روی آورده شده که قابل نقد است. در حقیقت، مشکل این گروه از محدثان، شیفتگی در برابر روایاتِ به‌ظاهر فضائل به هر قیمت است؛ هرچند مفاد غیرعقلی و یا مشکلِ سندی و استنادی داشته باشد، یا مباین با سیره و تاریخ حیات معنوی امام باشد. به نظر می­رسد واضعان حدیث با این انگیزه که در مقابل حضرت، فردی با صفت تن­پروری و کاخ­نشینی وجود داشته، صفت بَطین را برای حضرت ساخته‌اند تا برای رقیب نیز چنین فضائلی را توصیف و تطهیر نسبی برای او فراهم کنند.
در این پژوهش هدف آن است که نخست، همه مصادر حدیثی با مضامین مختلف این تعبیرها بررسی و به مسائل مختلف بیانی آن توجه شود، سپس به بررسی مصدر، سند و متن بپردازیم. از مشکلات اصلی این روایات، آشفتگی در نقل و منسجم نبودن محتوا، مشخص نبودن مسئله، نقل به اَشکال مختلف صفت در خبرها، ضعف راویان و مشکلات محتوایی، تعارض با روایات قطعی صادر از خود امام و سبک و سیره زندگی امیرالمؤمنین علی (ع) و همچنین تعارض با عقل است که در این پژوهش به آن‌ها پرداخته شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Reviewing Narrations about Overweightness of Imam Ali (As)

نویسنده English

Seyed Muhammad Ali Ayazi
Assistant Professor, Faculty of Law, Theology and Political Science, Islamic Azad University, Research Sciences Branch, Tehran, Iran.
چکیده English

According to some narratives from both divisions of Islam, imam ali (a.s) was “Asla’a” and “Bateen” which means that he was overweight. In some parts of these narratives in forms of ziyarat, he was addressed as: “praise be upon you, O, the hairless and overweight.” These narratives haven’t been mentioned in the important sources of Shia such as the four books. But in the sources after five and sixth century, this trait has been mentioned between his other qualities. And after a while the extent of this trait got larger in Shia books that are about greatness, miracles and prayers of infallibles. But it was pointed out that this trait cannot be a virtue itself so for the sake of changing the meaning of the word, justifying and interpreting it, some looked to a few narrated quotes which can be criticized. In fact, the problem with these narrators is that they are eager to agree at any cost with every hadiths that are about the virtues of imams. However substance of that hadith is irrational or has a problem in it’s source or it’s citation. Or maybe it is even in contradiction with the manner and spiritual history of that imam.
It seems that narrators of hadiths with the intention that there was someone against imam who was overweight and living lordly, they made this trait for him to say that the opponent had the same trait and virtue as well.
In this article, our intention at first try to review every sources of hadiths with this content with concentration on every recitative aspect of it. Then we study the source, document and context. The main problems of these narratives are disarrangement in narration, incoherence in context, unclarified issue, narrating with different forms of adjectives in hadiths, weakness of narrators, context problems, being in contradiction with certain narrations from imam himself and his lifestyle and also contradiction with reason that this article discussed them all.

کلیدواژه‌ها English

Traits of Amir al Muminin Ali (As)
Overweightness of Imam Ali (as)
Anaza’a and Bateen
Contextual Critiques of Hadiths
-       ابن ­أبی ­الحدید، عبدالحمید بن هبه­الله‏ (1404 ق)، شرح نهج البلاغة، قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی‏.
-       ابن ­أبی ­زینب، محمد بن ابراهیم (‏1397 ق)‏، الغیبة للنعمانی‏، به­ تصحیح علی‌ اکبر غفارى، تهران: صدوق.
-       ابن ­أبی­ زینب، محمد بن ابراهیم (بی‌تا)‏، الغیبة للنعمانی،  ترجمۀ احمد فهرى زنجانى، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
-       ابن شهر آشوب مازندرانى، محمد بن على‏ (1379 ق‏)، المناقب، قم: علامه‏.
-       ابن عبد الوهاب، حسین (بی­تا)، عیون المعجزات، قم: مکتبة الداورى‏.
-       ابن مشهدى، محمد بن جعفر (1419 ق)، المزار الکبیر، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏.
-       ابن‌بابویه، محمد بن على (1362)‏، الخصال، به­ تحقیق و تصحیح علی ‌اکبر غفارى، قم: جامعه مدرسین‏.
-       ابن­فارس، احمد (1404 ق)، معجم مقاییس اللغه، قم: مؤسسة الأعلام الإسلامی.
-       ابن­کثیر، ابوالفداء اسماعیل ­بن کثیر (1408 ق)، البدایة و النهایة، جلد 8، چاپ­اول، بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
-       احمدی، مهدی و محمد کاظم رحمتی (1389)، تاریخ حدیث شیعه در سده­های چهارم و پنجم، قم: موسسه علمى فرهنگى دار الحدیث و سازمان چاپ و نشر.
-       اربلى، على ­بن عیسى (1381 ق‏)‏، کشف الغمة فی معرفة الأئمة (ط-القدیمة)، محقق/ مصحح: سیدهاشم‏ رسولى محلاتى، تبریز: بنی‌هاشمی.
-       اردبیلى، محمد بن على (1403 ق)‏‏، جامع الرواة و ازاحة الإشتباهات عن الطرق و الأسناد، بیروت: دارالأضواء.
-       امینی، عبدالحسین (بی­تا)، الغدیر،  ترجمۀ جمعى از نویسندگان‏، تهران: بنیاد بعثت‏.
-       العاملی، بهاء الدین محمد بن حسین العاملی (1450 ق)، مفتاح الفلاح فی عمل الیوم واللیلة من الواجبات والمستحبات، بیروت- لبنان: دارالاضواء.
-       بحرانى، سید هاشم (1411 ق‏)‏، حلیة الأبرار فی أحوال محمد و آله الأطهار، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
-       بهایى، محمد بن حسین‏ (1405 ق‏)، مفتاح الفلاح، بیروت: دار الأضواء
-       حرعاملى، محمدبن حسن‏ (1409 ق)، وسائل الشیعة، قم: مؤسسة آل­البیت (علیهم­السلام)‏.
-       خصیبى، حسین­بن حمدان (1419 ق)‏، الهدایة الکبرى، بیروت: البلاغ‏.
-       راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412 ق‏)، مفردات ألفاظ القرآن، بیروت-دمشق‏: دار القلم-الدار الشامیة.
-       رضی، محمدبن حسین(1414 ق‏)، نهج‌البلاغه، به تصحیحصبحی صالح، قم: هجرت‏.
-       زمخشرى، محمود (1407 ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت: دارالکتاب الع
ارسال نظر در مورد این مقاله
نام را وارد کنید.
نشانی پست الکترونیکی را به درستی وارد کنید.
وابستگی سازمانی را به درستی وارد کنید.
توضیحات را وارد کنید (حداقل 50 حرف)
CAPTCHA Image
شناسه امنیتی را به درستی وارد کنید.