دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر ‪2821-0425 12 1 2025 04 21 Examining the Possibility of Zakat as a Wilayah Ruling from the Perspective of Ayatollah Montazeri بررسی احتمال حکم ولایی بودن زکات از منظر آیه الله منتظری 735286 10.22096/rc.2026.2078516.1285 FA محمدرضا یوسفی شیخ رباط دانشیار، دپارتمان اقتصاد، دانشگاه مفید، قم، ایران. Journal Article 2025 11 21 Zakat, as one of the most significant religious obligations in Islamic law, has consistently attracted the attention of jurists, with the prevailing view affirming its strictly legal and devotional character. However, Ayatollah Montazeri was the first among Shiʿi scholars to raise the possibility that the ruling on zakat might be of a Wilāyah (governance-based) nature—a proposition which, if accepted, carries substantial theoretical and practical implications for Islamic governmental jurisprudence and the management of communal financial resources. Employing a content-analysis methodology, this study examines Montazeri’s perspective, outlining both the supporting arguments and the principal challenges confronting this interpretation. The findings suggest that, given Montazeri’s assumptions and jurisprudential foundations, his claim can be partially substantiated. Nevertheless, such substantiation remains conditional upon resolving two critical issues: first, the numerous traditions that restrict zakat to nine specific categories; and second, the inherently devotional dimension of zakat, which complicates its classification as a governance-based ruling. زکات به‌عنوان یکی از مهم‌ترین واجبات دینی در شریعت اسلامی، همواره مورد توجه فقهاء بوده و تلقی غالب آنان بر شرعی بودن حکم آن است. با این حال، آیت‌الله منتظری برای نخستین بار در میان فقهاء شیعه، احتمال ولایی بودن حکم زکات را مطرح ساخته است؛ احتمالی که در صورت پذیرش، پیامدهای نظری و عملی قابل توجهی در حوزه فقه حکومتی و مدیریت منابع مالی مسلمانان خواهد داشت. این نوشتار با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا، به بررسی دقیق این دیدگاه پرداخته و ضمن تبیین دلایل موافق، چالش‌های اساسی پیش‌روی آن را نیز مورد توجه قرار داده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که بر اساس فروض و مبانی آیت‌الله منتظری، می‌توان ادعای ایشان را تا حدی تأیید کرد؛ البته این تأیید مشروط به حل دو چالش مهم است: نخست، روایات متعدد که بر انحصار زکات در نه مورد دلالت دارند؛ و دوم، ماهیت عبادی زکات که پذیرش ولایی بودن آن را با دشواری‌هایی همراه می‌سازد.