دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر ‪2821-0425 12 1 2025 04 21 The discounting pattern of institutionalizing the verses of the Resurrection in the Meccan Surah. الگوی تنزیلی نهادینه سازی آیات معاد در سور مکی 733416 10.22096/rc.2026.2069579.1266 FA سیده طاهره حسینی فارغ التحصیل سطح 4 رشته تفسیر تطبیقی و مدرس حوزه علمیه خواهران فاطمة الزهرا، اصفهان، ایران. 0009-0003-8493-9188 محسن قمرزاده استادیار، گروه معارف، دانشگاه صدا و سیما، تهران، ایران. Journal Article 2025 08 21 After monotheism, resurrection is the most fundamental pillar of Islamic theology and plays a central role in determining the relationship between man and death, responsibility, and eternal life. This research, with a deductive approach, based on the content analysis of the verses of resurrection in the Meccan surahs, attempts to reconstruct the gradual pattern of institutionalization of this belief in the text of the prophetic call. The research method is descriptive-analytical and focuses on two variables: “order of revelation” and “diversity of audience”. The findings show that the Prophet Muhammad (PBUH) used a multi-stage and audience-oriented strategy in the face of the systematic denial of resurrection and used four evolutionary, psychological, sociological, and stylistic dimensions in organizing the Quranic message. Components such as argumentative progression, speech evolution, balance of punishment and mercy, and the monotheism-prophethood-resurrection connection were tools for mental persuasion and emotional stimulation of the audience. The result is that the Quran, by combining content and method, presents a multi-layered model for establishing faith in the resurrection that can still be used today in teaching beliefs and developing religious discourse. معاد، پس از توحید، بنیادی‌ترین رکن الهیات اسلامی است و نقشی محوری در تعیین نسبت انسان با مرگ، مسؤولیت و حیات جاودان دارد. این پژوهش با رویکرد تنزیلی، بر پایه تحلیل محتوای آیات معاد در سوره‌های مکی، می‌کوشد الگوی تدریجی نهادینه‌سازی این باور را در متن دعوت نبوی بازسازی کند. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است و دو متغیّر «ترتیب نزول» و «تنوع مخاطب» را محور قرار می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد پیامبر اکرم(ص) در برابر انکار نظام‌مند معاد، از راهبردی چندمرحله‌ای و مخاطب‌محور بهره برده و چهار بُعد تطوری، روان‌شناختی، جامعه‌شناختی و سبک‌شناختی را در سامان‌دهی پیام قرآنی به کار گرفته است. مؤلفه‌هایی مانند تصاعدِ استدلالی، تحول خطاب، توازن عذاب و رحمت و پیوند توحید ـ نبوت ـ معاد، ابزار اقناع ذهنی و تحریک عاطفی مخاطبان بوده‌اند. نتیجه آن است که قرآن، با ترکیب محتوا و روش، الگویی چندلایه برای تثبیت ایمان به معاد ارائه کرده که امروز نیز می‌تواند در تعلیم اعتقادات و گفتمان‌سازی دینی به کار رود.