دانشگاه مفید دوفصلنامۀ علمی دین و دنیای معاصر ‪2821-0425 12 1 2025 04 21 A Constructivist Analysis of Selected Issues in Uṣūl al-Fiqh in Light of John Rawls’s Theory تحلیل برساخت‌گرایانه از برخی مسائل اصول فقه در پرتو نظریة جان رالز 29 50 733404 10.22096/rc.2026.2063139.1258 FA حجت منگنه‌چی استادیار، دپارتمان فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران. Journal Article 2025 06 08 Constructivism is a concept rooted in Kantian interpretations of ethics, which the American philosopher John Rawls further developed and systematized in the foundation of principles of justice and his theory of “Justice as Fairness.” Moral constructivism holds that ethical principles are not independent, preexisting realities, but the product of rational agreement among moral agents within a hypothetical or idealized process. This study seeks, relying on Rawls’s formulation of constructivist theory, to examine the possibility of applying it to the analysis of issues in Islamic legal theory (Usul al-Fiqh). The research employs an analytical–conceptual and comparative approach. The findings indicate that certain foundational issues—such as the theory of approval (taṣvīb), assignment (ijā’), retraction from fatwā, and ijtihād in cases of blockage—can be interpreted constructivistically; that is, in these cases, the legal ruling is not a preexisting entity but depends on the rational process of ijtihād. The ultimate aim of the article is to open new horizons for intercultural dialogue between modern moral philosophy and the Islamic jurisprudential tradition. برساخت‌گرایی، مفهومی است که در تفسیر کانتی از اخلاق ریشه دارد و جان رالز، فیلسوف آمریکایی، آن را در بنیادگذاری اصول عدالت و نظریۀ «عدالت به‌مثابۀ انصاف» بسط و سامان فلسفی بخشید. برساخت‌گرایی اخلاقی بر این باور است که اصول اخلاقی نه واقعیت‌هایی مستقل و پیشین، بلکه محصول توافق عقلانی میان فاعل‏های اخلاقی در فرایندی فرضی یا آرمانی‌اند. این پژوهش می‌کوشد با تکیه بر صورت‌بندی رالز از نظریۀ برساخت‌گرایی، امکان به‌کارگیری آن را در تحلیل مسایل اصول فقه اسلامی بررسی کند. روش تحقیق، تحلیلی ـ مفهومی و تطبیقی است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که برخی مسائل اصولی، همچون نظریۀ تصویب، إجزاء، عدول از فتوا و اجتهاد در فرض انسداد، قابلیت تفسیر برساخت‌گرایانه دارند؛ بدین معنا که در این موارد، حکم شرعی نه امری از پیش موجود، بلکه متکی بر فرایند عقلانی اجتهاد است. هدف نهایی مقاله، گشودن افقی نو برای گفت‌وگوی میان‌فرهنگی میان فلسفۀ اخلاق مدرن و سنت فقهی اسلامی است. https://religion.mofidu.ac.ir/article_733404_143c25320388f9b510e8825556f6c032.pdf